DÜŞÜK SUHUNETİN BAROMETRIC ALTİMETREYE ETKİSİ
Ahmet Akın DİLER THY / Kaptan Pilot
Günümüz uçaklarında kullanılan Digital Data Computer destekli Barometric Altimetreler çok güvenilir sistemlerdir.
Her kalkış ve yaklaşma öncesi lokal altimetre ayarlaması yapılmakta, ancak, suhunetin hava yoğunluğuna olan etkisi bilinmesine rağmen, standart olmayan suhunetlerde gerekli düzeltmeler yapılmamaktadır.
ICAO PANS-OPS Volume I,section 3.5.4, ”Final Approach Segment-Precision Approach ILS” bölümünde suhunetin “0” derece veya altında olduğu durumlarda pilotlar tarafından yapılacak irtifa düzeltmeleri bulunmaktadır.
Barometric altimetreler, international standart atmosphere (ISA) şartlarında kalibre edilmektedir.ISA şartlarında meydana gelen değişiklikler hatalı altimetre okumasına sebep olmaktadır. MD-80 uçağı ile -27 derece C suhunetinde olan British Columbia meydanına yapılan yaklaşmada GPWS ikazı alınmış, pas geçilmiş ve yeni bir yaklaşma ile emniyetli iniş yapılmıştır. İniş sonrası yapılan incelemede; uçuş ekibinin kaide dönüş irtifasına suhunet düzeltmesi yapmadıkları, 4900 feet olan kaide dönüş irtifasına bu suhunete göre 800 feet düzeltme yapılması gerektiği tespit edilmiştir.
Alçalma planı üstünde yapılan incelemede ise, yaklaşma hattının doğusunda bulunan tepelerin GPWS ikazına sebep olduğu ve uçağın bu arazi yapısının 150 feet üstünden katettiği, GPWS ikazı anında radio altimetre’nin çalıştığı pilot ifadesinden anlaşılmıştır.
Lokal altimetre ayarlaması yukarıda bahsedilen olayda yaklaşma için gerekli kleransı sağlamamıştır. Barometric altimetreler ISA şartlarında doğru okumaktadır. ISA şartlarından tazyik veya suhunet olarak yapılacak sapmalar, altimetre okuma hatasına sebep olacaktır.
Lokal altimetre ayarı, lokal sahada non-standart tazyik düzeltmesi için gereklidir, ancak pist irtifası üzerindeki non-standart suhunet için geçerliliği yoktur.
Bunun için; “0” derece ve altındaki suhunetlerde, irtifa düzeltmesi yapılmalıdır. Suhunetin ISA şartlarından yüksek olduğu durumlarda ”true altitute, indicated altitute”tan yüksek olacak ve yaklaşmada menfi tesir yaratmayacaktır. ISA’nın altında olan suhunetlerde “true altitude, indicated altitute”tan alçak olacaktır.
Altimetre hataları “0” derecenin altında artmakta ve dağlık arazilerde bulunan meydanlarda tehlike teşkil etmektedir. Soğuk hava kitlesi içinde uçmak, alçak basınç bölgesinde uçmak ile aynı olumsuz etkiyi yaratmakta, uçak altimetrenin okuduğu irtifanın altında bulunmaktadır.
Düşük suhunetlerde MEA, sector altitudes, procedure turn altitudes, FAF crossing altitudes, DH, MDA ve missed approach irtifalarına düzeltme yapılmalıdır. Bu düzeltmeler sadece dağlık arazilerde değil, her yerde yapılmalıdır. Kanada’da radar vector irtifalarında suhunet düzeltmesi yapılmakta, diğer ülkelerde yapılmamaktadır.
Uçuş ekipleri yeterli mania kleransı sağlamadığına inandıkları radar vector irtifalarını kabul etmeme sorumluluğuna sahiptirler.
“COLD AND LOW, LOOK OUT BELOW”.