Hava Ambulansı Mevzuatı ve Türkiye'de Kullanım Uygulamaları 3

Arş. Grv . Emre Kıyak / Anadolu Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksekokulu

• bölüm1
• bölüm2

1.4.1 Marmara Hava Ambulans Hizmeti

Hava ambulans hizmetini, jet uçak veya helikopter ile 1995 yılından beri vermektedir. Bu amaçla tam teşekküllü yoğun bakım ünitesi de kullanılmaktadır. Uçak ve helikopter ambulanslar ile tüm dünya ülkeleri ve yurt içi her türlü hasta nakli kesintisiz yapılmaktadır.

•  Hava ambulans hizmeti yurt içi altı noktadan, yurt dışına ise anlaşmalı ülke hava ambulansı firmaları ile sunulmaktadır.

•  Amerika dahil olmak üzere, tüm ülkelere uçuş yapılmaktadır.

•  Hava ambulansları çağrı alındıktan sonra, 15 dakika içinde uçuşa geçmektedir .

•  Jet Uçak ambulanslar ile Amerika dahil tüm Dünya ülkelerine, Helikopter Ambulanslar ile ise yurt içi tüm illerden her türlü hasta nakli, 365 gün 24 saat kesintisiz yapılmaktadır.

Yurt genelindeki Hava Ambulans'ı istasyonları:

•  Ankara-Helikopter ve Jet Uçak

•  İstanbul-Helikopter ve Jet Uçak

•  İzmir-Helikopter ve Jet Uçak

•  Antalya- Helikopter ve Jet Uçak

•  Samsun -Jet Uçak

•  Bursa- Helikopter ve Jet Uçak

Yurt dışındaki hizmet, anlaşmalı ülke hava ambulansı firmaları ile sunulmaktadır. Amerika dahil olmak üzere tüm ülkelere uçuş yapılabilmektedir.

Jet Star Stage III:

4 adet jet motora, 185 cm tavan yüksekliğine, 10 kişilik yolcu kapasitesine, 6 geniş tip dönebilen deri koltuğa, 4 kişilik divana, katlanabilen masalara, soğuk ve sıcak y em ek servisine uy gun mutfağa sahiptir. Oksijen tüpü, çeşitli kombinasyonlarda hasta sedyeleri, EKG çekebilen monitörlü defibrilatör , acil çantası, entübasyon seti, ambu , mekanik solunum cihazı, infüzyon pompası ve acil medikasyon için gerekli ilaçlar mevcuttur.

HFB-320 Hansa Jet:

8 adet yolcu kapasiteli Hansa HFB-320 geniş gövdeli ve 175 cm tavan yüksekliği olan çift jet motorlu bir uçaktır. Dönebilen deri koltuğa, katlanabilen masalara, soğuk ve sıcak y em ek servisine uy gun mutfağa sahiptir. Oksijen tüpü, çeşitli kombinasyonlarda hasta sedyeleri, EKG çekebilen monitörlü defibrilatör , acil çantası, entübasyon seti, ambu , mekanik solunum cihazı, infüzyon pompası ve acil medikasyon için gerekli ilaçlar mevcuttur.

Bell 206 Jet Ranger Helikopter:

Tek motorlu, 4 yolcu kapasiteli bir helikopterdir. Oksijen tüpü, çeşitli kombinasyonlarda hasta sedyeleri, EKG çekebilen monitörlü defibrilatör , acil çantası, entübasyon seti, ambu , mekanik oksijenle çalışan solunum cihazı, infüzyon pompası ve acil medikasyon için gerekli ilaçlar mevcuttur.

Bell AB-2055 Helikopter:

10 kişilik yolcu kapasitesine sahiptir. Geniş ve ferah iç mekanıyla beraber, yüksek taşıma kapasitesiyle özellikle hasta taşıma ve arama-kurtarma operasyonlarında kullanılan bir araç. Oksijen tüpü, çeşitli kombinasyonlarda hasta sedyeleri, EKG çekebilen monitörlü defibrilatör , acil çantası, entübasyon seti, ambu , mekanik oksijenle çalışan solunum cihazı, infüzyon pompası ve acil medikasyon için gerekli ilaçlar mevcuttur.

1.4.2 Star Ambulans

Hastanın sağlık durumunun veya yerin, kara ulaşımına elverişli olmadığı durumlarda gelişmiş merkezlere acil taşıma gereksiniminde, uzun mesafeli taşımalarda zaman ve konfordan yararlanma amacıyla hava ambulans hizmeti devreye sokulur. Yurtdışında ise hava ambulans firmaları ile hasta nakil organizasyonları gerçekleştirilmektedir.

Uçak Ambulansı:

Bu hizmet, kabin basınç kontrollü, yoğun bakım donanımlı uçaklarla ve deneyimli sağlık ekibi eşliğinde gerçekleştirilir.

Helikopter Ambulansı:

Yakın mesafelerde ve coğrafi koşullar gereği, uçak ambulans hizmeti sunulamadığı durumlarda, yoğun bakım donanımlı helikopterlerle ve deneyimli sağlık ekibi eşliğinde gerçekleştirilir.

Misyonu:

Ülk em izde uluslararası standartta acil sağlık hizmetlerinin yerleştirilmesini, geliştirilmesini ve bu hizmetlerin toplumun her kesimine ulaştırılmasını sağlamak.

Kurumsal Tanım ve Tarihçe:

Star Ambulans 2001 senesinde kurulmuş olup Türkiye'nin mobil sağlık firmasıdır. Merkezi Şişli'de bulunan Star Ambulans Türkiye'deki ilk yardım müdahalesinin doğru eller tarafından yapılması; halkın yanlış sağlık uygulamalarından kaynaklanan ve sakatlıktan hayat kaybına kadar uzanan ağır sonuçların ortadan kaldırılması misyonundan yola çıkmıştır.

2. KKK Havadan Sıhhi Tahliye ve Ambulans Hizmetleri

Havadan sıhhi tahliye ve ambulans hizmetleri, maliyet açısından büyük harcamalara neden olsalar dahi, sürat, sonuç ve verimlilik açısından kara vasıtasıyla karşılaştırılmayacak imkan ve kabiliyetlere sahiptir.

Havadan Tahliye İsteği Yapmaya Yetkili Makam ve Kişiler:

•  Hasta/yaralının tedavisiyle uğraşan doktor veya sağlık kuruluşu yetkilileri

•  Hasta/yaralının bulunduğu mahaldeki ilgili Birlik Komutanlığı

•  Garnizon Komutanlığı askeri birlik bulunmayan yerlerde mahalli en büyük mülki amirliği

Tahliye Öncelikleri:

1. öncelik / H em en:

Hayat kurtarmak için 2 saat içinde tahliye edilmesi gereken hasta ve yaralılardır. Bu gruptaki hasta ve yaralılar süratle tahliye edilmediklerinde hayatlarını, kol veya bacaklarını kaybederler veya kalıcı sakatlıklara maruz kalırlar.

2. öncelik / İvedi:

Acil girişim gerektiren ve 4 saat içinde tahliye edilmedikleri takdirde durumları 1. öncelik seviyeden bozulacak olan hasta veya yaralılardır. Bu gruptaki hasta ve yaralılar, mahalli olarak bulunmayan uzmanlık müdahalesi gerektiren, tahliye edilmediklerinde gereksiz acı çekecek ve sakat kalacak olanlardır.

3. öncelik / Rutin:

Durumları hava yoluyla tahliyeyi gerektiren ancak kötüleşmeleri beklenmeyen hasta ve yaralılardır. 24 saat içinde tahliye edilmeleri gerekir. Bu gruptaki hasta ve yaralılar, mahalli olarak tedavileri mümkün olmakla beraber propnoz (hastalık ve yaralının seyri) bakımından tahliye edilmeleri faydalı olanlardır.

Sıhhi Tahliye Hizmeti Verecek Ambulans Helikopterlerinin Göreve Hazırlanması:

•  Sedye askı k em erleri, ayakları ve kelepçelerinin işe yarayıp yaramadıkları ve çalışıp çalışmadıkları gözden geçirilir.

•  Tüm tıbbi cihazlarının çalışıp, çalışmadıkları kontrol edilir. Sarsıntı ve çalkantılara karşı güvenli olarak yerlerine bağlanıp, bağlanmadıkları kontrol edilir.

•  Hastaların bindirilmesi, diğer araç gereçlerin yerleştirilmesi, güvenlik kurallarına azami riayet ederek ve uçak/helikopter özel ikazlarına çok dikkat ederek yapılır.

•  Sedyeli hastaların sedyeleri, özel em niyet k em erleri ile sıkıca bağlanır.

•  Varsa başka tıbbi cihazlar kontrol edilir ve yerlerine sağlam yerleştirilip yerleşmedikleri gözden geçirilir.

•  Kalkıştan önce, tüm muhabere araçların çalışması kontrol edilir.

•  Oksijen çıkış yerleri kontrol edilir. Mevcut oksijen tedavi cihazlarına uyup, uymadıkları gözden geçirilir. Ayrıca yeterli miktarda oksijen olup olmadığı kontrol edilir.

•  Yolda elektrik cihazları kullanılacaksa, uçak/helikopterin elektrik voltajı, prizlerin kullanılacak cihazlara uyup, uymadığı kontrol edilir.

İmkan ve Kabiliyetleri:

Ambulans helikopteri, en az 4 kişiye müdahale edebilecek kapasitede olmalıdır. Sağlık personelinin (1 doktor, 1 hava sıhhiye personeli) rahat bir biçimde, hasta ve yaralıyı riske sokmadan müdahale edebilmesi için geniş bir iç mekana sahip olmalıdır. Ambulans helikopterinin, gece ve gündüz, her türlü hava şartlarında harekat kabiliyetine sahip olması istenir.

Helikopterin iç mekanının hava şartlarına göre ısısı ayarlanabilmelidir. Hastanın vücut ısısının kontrol altına alınabilmesi için ön em lilik arzeder . Gerektiğinde helikopter ile iniş imkanı olmayan bölgelerde, harici vinç aracılığı ile sedyedeki yaralı alınabilmelidir. Personel, bu konuda eğitimli olmalıdır.

Kullanma Maksatları:

Kara yolu ile zamanında ulaştırılamayacağı düşünülen hasta ve yaralıların taşınması her türlü kaza, kırım ve afetlerde; hasta, yaralı ve afetzedelerin zamanında, en yakın sağlık kuruluşuna nakledilmesi, nakil esnasında yaralı ve hastalara gerekli acil müdahalenin uygulanabilmesi amaçtır.

Helikopter içerisinde kullanılan tıbbi cihazların bakım ve onarımı için yeterli tedbirler alınmalıdır. Kullanılan tıbbi sarf malz em elerin ikmali uy gun şekilde yapılabilmelidir. Cihazların şarj probl em lerini ortadan kaldırmak için, helikopterden alınacak güçle şarj edilebilmeli ve kullanılabilmelidir. Helikopterde taşınan hastaların sağlığı açısından helikopterin içerisi ve malz em eler dezenfekte edilmelidir ( Ultraviyole lamba veya Solüsyonlar). Kullanılacak oksijen tüpleri yeterli olmalıdır ve fazla yer kaplamamalıdır. Tüpler, en az 90 dakikalık kullanım kapasiteli olmalıdır. Boşalan tüpler, en kısa zamanda doldurulabilmelidir.

Ambulans Helikopteri içerisinde Bulunan Tıbbi Cihazların Kullanımı:

Hava Ambulans hizmeti Sağlık Astsubayı ve Uçuş Tabipleri tarafından verilmelidir. Çalışacak olan personel uçuş konularında ve acil tıbbi müdahale konusunda eğitimli olmalıdır. Personelin uçuş tecrübesinin olması uçuş esnasında etkilenebileceği olayları en aza indirgeyecektir, dikkatini hasta ve yaralılara verebilmesi maksadıyla eğitim ve tecrübesi iyi olmalıdır.

Mevcut ve Planlanmış İmkan ve Kabiliyetler:

Gölcük ve Düzce depr em bölgelerinde kullanılan AS-532 ( Cougar ) ambulans helikopteri ile bir defada 7 hasta ve yaralı taşınmıştır. Ayrıca hasta ve yaralıların acil müdahaleleri yapılmıştır. Uçuş boyunca hastaların oksijen ihtiyacı karşılanmış, defibrilatör monitörden 1 hastanın takibi yapılmış, gerektiğinde müdahale yapılmıştır. Mevcut helikopter, gece uçuş kabiliyetine de sahiptir. Depr em bölgelerinde kullanılması çok faydalıdır.

Geliştirilmekte Olan İmkan ve Kabiliyetler:

Mevcut ambulans helikopterinin tıbbi cihaz ve malz em elerindeki eksiklikler giderilerek daha hızlı müdahale edilmesine çalışılmaktadır. Hastaların taşınmasında kullanılan sedye tipinde değişiklik yapılarak, h em zamandan tasarruf edilmekte, h em de hastanın daha fazla yıpranmaması sağlanmaktadır. Oksijen tüpleri t em in edilerek, aynı anda daha fazla hastaya müdahale imkanı sağlanmıştır. Alınan oksijen tüpleri fazla yer kaplamakla beraber, 90 dakikalık kullanım kapasitelidir.

Günümüz Ambulans Özellikleri:

Tıbbi cihazları kullanan personel, özel bir hava ambulans eğitimi almalıdır. Personelin gerekli eğitimi alarak sorumluluklarını bilmesi gerekmektedir. Ambulans helikopterinde çalışacak olan sağlık personelin yetiştirilmesi, karşılaşılacak güçlüklere en kısa zamanda müdahale edilmesini sağlayacaktır.

•  Tıbbi malz em eler, günümüz gelişmelerine ayak uydurmak zorundadır.

•  Hasta ve yaralıların taşınmasında kullanılan sedyeler, faraş sedye ile değiştirilmeli ve yaralıların durumuna göre sert plastikten omurga tahtası kullanılmalıdır.

•  Ambulans helikopteri, gece ve gündüz her türlü hava şartlarında kullanılabilecek kabiliyette olmalıdır. Taşınacak yaralının ve tüm personelin hayatı riske atılmamalıdır.

•  Taşınan yaralı ve hastalara eğitimli personel tarafından modern cihaz ve tıbbi malz em elerle acil müdahale edilmelidir.

•  Yaralıların helikoptere yerleştirilmesi ve taşınmasında zorluk yaşanmaması için kullanımı müdahaleye uy gun sist em ler geliştirilmelidir.

•  Oksijen tüpleri her hastaya kullanılabilecek sayıda olmalı, fazla yer kaplamamalı ve 90 dakikalık kullanım kapasiteli olmalıdır. Mümkünse yedek tüpler bulundurulmalıdır.

•  Gerektiğinde harici vinç vasıtası ile yaralı veya hasta, sedye üzerinde helikoptere çekilebilmelidir.

Sonuç:

Karayolu ile zamanında ulaştırılamayacağı düşünülen hasta ve yaralıların taşınması, her türlü kaza, kırım ve afetlerde zamanında en yakın sağlık kuruluşuna nakledilmesinde, ayrıca nakil sırasında yaralı ve hastalara gerekli acil müdahalenin uygulanabilmesi esastır.

2.1 2. Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığı Ambulans Uçağı

Kullanım Alanı:

CN- 235 uçağının ambulans dizaynı ile hasta ve yaralı personelin tam teşekküllü sağlık merkezlerine em niyetle havadan nakli.

Teknik Özellikler:

Toplam Hasta/Yaralı Kapasitesi : 12 Adet sedye

2 Adet operasyon masası

Diğer Özellikler : Antibakteriyel , antistatik duvar ve tavan döş em eleri, oksijen ve aydınlatma sist em leri, diğer tıbbi cihazlar.

Uygulama Durumu:

1 Adet uçak hazırlanarak kullanıma alınmıştır.

KAYNAKLAR

•  Saldıraner , Y., Sivil Havacılık Faaliyetleri Ve Türk Sivil Havacılık Otoritesi İçin Organizasyon Yapısı Önerisi , Anadolu Üniversitesi, Eskişehir (1992).

2. http://www.shgm.gov.tr/2920.htm

3. http://www.shgm.gov.tr/shy6a.htm

4. http://www.faa.gov/avr/afs/faa/8400/8400_vol4/4_005_03.pdf

5. http://www.marmaraambulans.com/ha/hier.php

6. http://starambulans.sitemynet.com/index/id7.htm

7. http://www.kkk.tsk.mil.tr/KH/KaraHavacilik/01ana.asp

8. http://katalog.ssm.gov.tr/turkce/2385t.htm

UTED DERGİ