YOLCU KAYNAKLI UÇUŞ OLAYLARI
Ahmet Akın DİLER / THY Kaptan Pilot
Ticari uçuş harekatını genel olarak bomba, uçak kaçırma ve tehlikeli kargonun etkilediği bilinmektedir. ASRS (Aviation Safety Reporting System)'ye gönderilen pilot ve kabin ekibi raporlarının incelenmesi sonucu yolcu kaynaklı olayların uçucu personelin görev yapmasını zorlaştırdığı ve uçak yapısına zarar verecek boyutta saldırı, tehdit ve korkutma gibi başlıklarda olduğunu göstermektedir.
ASRS sisteminde bu olaylar;
Alkol veya uyuşturucu kaynaklı kural dışı hareketler,
Yapıcı ve sakin olmayan tutum ve davranışlar,
Tehlikeli madde ve aletin uçakta taşınması gibi guruplarda toplanmaktadır.
Uçakta bir golfçu :
Deniz aşırı turnuvaya giden golfçu uçuşta fazla alkol alır. Elinde şarap şişesi ile kabinde dolaşır ve yanında oturan yolcuyu taciz eder. Sorumlu kaptan pilot diğer pilotu durumu kontrol etmekle görevlendirir. Yolcu ikna edilir, doktor tavsiyeli uyku ilacı ve sakinleştirici alarak istirahate çekilir. Kısa bir süre sonra aynı uygunsuz davranışlara tekrar başlar ve olayı incelemeye gelen pilota yumruk atar. Ara uçuş noktasında yolcu uçaktan indirilir ve iki eskort ile kalkış meydanına geri gönderilir. Tutuklanan yolcuya bir telefon etme hakkı tanınır ve yolcu turnuvanın yapılacağı ülkeye yeni rezervasyon yaptırır!
Uçuşta heyecan:
Uçuşun ilk iki saatinde sakin olan bayan yolcu kabin görevlisini saçlarından tutar ve sarsmaya başlar, diğer yolcuları da vurarak ve tırnaklayarak taciz eder. Uçakta bulunan doktor tarafından yolcu sakinleştirilir.
Arka koltukta oturan yolcu:
Ön kargo kapı motoru arızalı olduğundan yolcu bagajları arka kargo kompartımanına konulur. Balans nedeniyle uçağın en arka dört sırasının boş bırakılması-tüm uçuş boyunca- planlanır. Bu sıralarda oturan yolcular ön sıralara alınır. Kalkıştan 15 dakika sonra sealt belts ışıkları “on” durumunda iken bir yolcu yerinden kalkar ve en arka sıraya oturur. Kabin amiri öne geçmesi gerektiğini yolcuya iletir ancak yolcu bu isteği reddeder. Kokpit ekibi meşgul olduklarından yolcu ile ilgilenemezler ve uçuş bu şekilde tamamlanır.
Bu ne kokusu?
Yolcu dönen dişli kesicileri çıkarılmış testereyi kutu içinde baş üstü dolaba dik sığmadığı için yan yatırarak koyar. İçi boşaltılmış motor içinde kalan yağ/yakıt karışımı kutuya sonrada dolap içine akmaya başlar. Koku etrafa yayılınca arandıktan sonra bulunan kutu battaniyeye sarılarak yerinde muhafaza edilir. Kokudan rahatsız olan yolcuların şikayeti üzerine kutu ıslak battaniyeye sarılarak arka tuvalete konulur.
Kabin ekibi uçakta alışılmamış kokuyu araştırır. Baş üstü dolabın içinde sırt çantası içine konmuş kamp sobasından kokunun geldiği anlaşılır. Doğru çözüm üretilmesi için gerekli birimler aranır ancak çözüm üretilemez. Kokpit ekibi divert eder ve çanta uçaktan çıkartılır.
Silahlı yolcular:
Uçuşun sonunda VIP yolcunun iki adet silahlı eskortu olduğu öğrenilir ve durum ilgili birimlere rapor edilir. Araştırma başlatılır. Eskort'ların silahlı olduklarını kabin amirine söylemedikleri, körük harekat koordinatörünün iki eskortun silahlı olduğunu bildiği ve kabin amirine iki “leg passenger”ın dördüncü sırada oturduklarını söylediği ancak silahlı kişi anlamına gelen bu tabirin kabine iletilmediği/bilinmediği tespit edilir.
Bazı şirketlerde uçakta silahlı yolcu bulunması durumunda kokpit ekibine bu bilginin görevliler tarafından yerlerinin bildirilmesi, birden fazla silahlı kişinin görev yapması durumunda bu kişilerin birbirlerini tanımaları ve yerlerini bilmeleri gerekmektedir.
Diğer problemler:
Bazı yolcuların uçuş ekibinden önce uçağa alınması, alkollü yolcuların emercensi çıkışlarda oturması ve kabul edilemez davranışları ve tehlikeli maddelerin el bagajlarında taşınması sayılabilir.
Bu olayların meydana gelişinden sonra emniyetle çözümünde uçuş ekibi çok dikkatli yaklaşım sergilemeli, CRM becerilerini kullanmalı ve şirket kurallarına kesinlikle uymalıdırlar.