|
Hüseyin GÖK Uçak bakım Avionic Teknisyeni | |
|
Mükemmel bir şekilde dizayn edilmiş vücudumuz ile bu mükemmel dizaynın icadı olan uçaklardaki bir çok sistem benzerlikler teşkil etmektedir.
Bu yazımızda insanlardaki dolaşım sistemi ile uçaklardaki hidrolik sistemlerini karşılaştıracağız ve aralarındaki benzerlikleri bulacağız;
Ana sistem
Hepimizin bildiği gibi uçaklardaki hidrolik sistem kabaca bir hidrolik pompa, hidrolik sıvısı, hidrolik borular, check valfler , basınç hattı ve dönüş hattı, ve hidrolik tankından ( reservuar ) oluşur. Buna karşılık; vücudumuz dolaşım sisteminde kalp, kan , atar ve toplar damarlar ve içlerinde bulunan tek yönlü akışa izin veren küçük kapakçıklar bulunur.
Bu cümleyi şöyle de yazabilirdik;
Uçaklardaki hidrolik sistemi kabaca bir hidrolik pompa (kalp), hidrolik sıvısı (kan), hidrolik borular (damar), check valfler (tek yönlü akışa izin veren küçük kapakçıklar), basınç hattı ve dönüş hattından (atar ve toplar damarlar) oluşur.
Her şey aynı mı?
Uçaklarda hidrolik sisteme ait bir de hidrolik akümülatör vardır. Görevi bildiğiniz gibi emergency durumda fren yaptırmak ve hidrolik sistemde oluşabilecek ani basınç dalgalanmalarını üzerine alarak esnetmektir. Çünkü hidrolik borular esnek değildir. Ani basınç dalgalanmalarında patlayabilir. Hidrolik akümülatörler buna engel olur ve basınç dalgalanmalarını tolere ederler. Buna karşılık vücudumuz dolaşım sisteminde hidrolik akümülatörlere benzer bir organ yoktur. Çünkü atar ve toplar damarlar esnektir. Ani basınç dalgalanmalarını damarlar esneyerek sönümlerler ve sistemi basınç dalgalanmalarının vereceği zararlardan korurlar. Kısaca burada aynı görevi esnek olan damarlar yerine getirir.
Deformasyon
Damarların iç duvarı kan sıvısının akışını kolaylaştıracak şekilde kaygandır. Sigara ve yüksek şeker (diyabet hastalığı) damarın yapısını bozar, damar sertliği başlar. Damar esnekliğini yitirmiş ve iç duvarın kayganlığı deforme olmuştur. Bundan sonra ani basınç dalgalanmalarını (hipertansiyon) karşı koyacak durumda değildir. Damarlarındaki çatlama beyin kanaması yada kalp krizi olarak kendini gösterir.
Filtreleme
Uçaklardaki sistemde filtreler ve chip dedektörler bulunur, sistemdeki yabancı maddeler filtre ile süzülür. Chip dedektörlerin yakaladığı partiküller incelenerek sistemde anormal bir durum olup olmadığı anlaşılır. Buna karşılık vücudumuzda filtre ve chip dedektörü görevini yapan böbrekler vardır. Uzun ve maceralı bir yolculuğa kalpten başlayan kan sıvısı, ağır görevler yerine getirdikten sonra yorulur, yıpranır ve birçok yabancı madde ile dönerken böbreklere uğrayarak, bu zararlı maddelerden arınır. Toplar damarlardan (dönüş hattı) kalbe döner. İdrar tahlili yaparak sistemde anormal bir durum olup olmadığı anlaşılır.
Sıvıların önemi ve kan nakli
Uçaklarda hidrolik sisteminde kullanılacak sıvı cinsini imalatçı firma belirler. Sistemde ancak tavsiye edilen bu sıvı kullanılır aksi taktirde yanlış kullanılacak bir hidrolik sıvısı sisteme büyük bir zarar verir ve sistemi çökeltir. Çünkü sistemde kullanılan diğer parçalar bu sıvı ile uyumlu değildir. Ve değişikliğe uğrarlar. (Geçenlerde yaşanan hidrolik sıvısı yerine motor yağı basılması ile meydana gelen üzücü olay gibi). Ayrıca hidrolik sistem sıvısının belli bir seviyenin altına düşmesi durumunda sistemin sağlıklı çalışabilmesi için hidrolik ikmali yapılır. Vücudumuzda herhangi bir kanama yada başka bir sebepten dolayı kan sıvısının belli bir seviyenin altına düşmesi durumunda kan nakli yapmak gerekir. Ancak vücudun tüm organlarının uyumlu bir biçimde çalışabilmesi için uygun kan grubu kullanılmalıdır. Aksi taktirde ölümle sonuçlanan bir hata yapılmış olur.
Öncelik sıralaması
Uçaklarda bulunan check valfler yerine damarlar içinde belli aralıklarla tek yöne açılan küçük kapakçıklar vardır. Uçaklarda emergency durumunda hidrolik sıvısı sadece ana uçuş kumandalarını hareket verecek şekilde ( elevator , eleron , rudder ) kullanılır. Buna karşılık kan sıvısının yeterli olmadığı durumlarda ve özellikle vücut aşırı soğuğa maruz kaldığında donma riskine karşılık kan sıvısı sadece hayati organlara yönlendirilir. İlk donma bu sebepten dolayı ayaklarda ve ellerde başlar. Diğer hayati organlar (kalp, böbrek, beyin, karaciğer ve akciğer) donmaktan ve açlıktan kurtulur.
Organ nakli
Uçaklarda komponent ve parça değişimlerinde parça numarası ve modifikasyon durumları incelenmelidir ve uçağa uygun parça takılmalıdır. Vücudumuzda organ nakli yapılırken de doku uyumu dikkate alınır. Hepimizin bildiği gibi kalp damarı değişikliği ameliyatı için gerekli spare (yedek) malzeme olan damar insanın kendi bacağından alınır ve bu damarın alınması insan vücudunda olumsuz bir etki yapmaz. Kısaca bu damarın parça numarası kalp damarı parça numarası ile efektiftir ve neredeyse vücuda yedek olarak konulmuştur. Yine böbreklerde birisinin alınması durumunda insan tek böbrekle yaşayabilmektedir ve bunu da uçaklardaki bir çok sistemin yedeğinin olmasına benzetebiliriz.
Benzerlikler bu şekilde göze çarpmaktadır. Örnekler çoğaltılabilir ancak sizi daha fazla sıkmaktan korktuğum için bu kadarıyla yetinmek istiyorum. Haddim olmayarak vücudumuzun çalışmasından bahsetmeye çalıştım, anlayışınızı bekler, emanetimiz olan vücudumuza ve uçaklarımıza iyi bakmamız temenni ederim.