Kumpas iç ve dış uzunlukları yüksek doğrulukla ölçebilen uzunluk ölçüm aletidir.

Endüstride en fazla kullanım alanı bulan kumpaslar, kullanım amaçlarına göre değişik şekil ve tiplerde üretilmektedir.

Kumpas iki skaladan oluşur; cetvel şeklinde olan ana skala ve bu ana skalaya paralel olan ikinci bir skala. İkinci skala, ana skaladan çok ince bölümlerle değer okunması için kullanılır. Ölçülecek uzunluğa tespitleme vidası ile sabitlendikten sonra, cetvel üzerindeki değerler okunarak ölçüm yapılır. 

Vernier kumpasla iç çap, dış boyut, derinlik ve kademe ölçümleri olmak üzere dört çeşit ölçüm yapılabilir.

Vernier kumpastan değer okumak için örneği incelemek faydalı olacaktır;
 

İlk olarak ana skala üzerindeki değer okunur. Şekilde (sayfa 45) görülen kumpasta, skala üzerinde “0” değerinden önce 13 bölme bulunmaktadır, yani okunan ilk değer 13 olmalıdır.Daha sonra yüzde mm skalasındaki bölme sayısı okunur ve 0.02 ile çarpıldıktan sonra 13 ile toplanarak sonuç elde edilir.

Kumpaslar ayrıca manuel ve dijital olmak üzere iki çeşittir. Dijital kumpaslardan değer okumak daha kolay ve kullanışlı olsa da, manuel kumpaslardan daha pahalıdır.

Sürmeli Kumpaslar Abbe prensibine uymazlar. Ölçüm esnasında kumpasın ölçüm kolunu ölçülen parçaya doğru fazlaca bastırmak açısal ölçüm hatalarına (devrilme etkisine) neden olabilir. Bu hata etkisini azaltmak için test edilecek nesne skalaya yakın olacak şekilde konumlandırılmalıdır ve ölçüm kuvveti mümkün olduğunca sabit tutulmalıdır.

Ölçme çenelerinin parça üzerinde yanlış konumlandırılması ve ölçüm yüzeyinin kirli olması da ölçüm hatalarına neden olabilmektedir.

Kumpasın mucidi olarak anılan Fransız matematikçi Pierre Vernier’in ölçüm bilimine olan ilgisi onu ölçüm aletlerini geliştirmeye yöneltmiştir. Vernier 1631 yılında  uzunluk  ölçüm prensibi ve aletini icat etmiştir. Eski Çin’ de, ilk yüzyıllarda varolmasına rağmen, “tamamlanmış”  ilk kumpas Vernier adına onurlandırılmıştır.