UÇUŞTA KULLANILMASI YASAK ELEKTRONİK CİHAZLAR VE ETKİLERİ

  Ticarî uçak işleticileri (havayolları) uçuş sırasında taşınabilir elektronik cihazlar sebebi ile oluşmuş (ve) uçağı etkileyen birçok durumu rapor etmektedirler. Bu cihazlar,-dizüstü (ya da defter) - avuç içi bilgisayarlar, taşınabilir müzik kayıt eden ve/veya çalan cihazlar, elektronik oyunlar, cep telefonları, CD çalarlar, elektronik oyuncaklar ve lazer ışıklı oyuncaklardır.
  Anormal durumlara ( mesela oto-pilotun devreden çıkması, kokpit içindeki göstergelerin titremesi yada arızalanmasına uçağın rotasından çıkması yada istem dışı dönüşlere) sebep olma konusunda zanlıdırlar. Boeing bu tip anormalliklere sebep olma konusunda riskli (zanlı) olan cihazların, uçuşun kritik (riskli) safhalarında- kalkış ve inişte- kapatılmasını tavsiye etmektedirler. Yine Boeing elektromanyetik sinyal yayan (cep telefonu gibi) cihazların kullanımının tüm uçuş boyunca yasaklanmasını tavsiye etmektedir.
  Bunlara ilave olarak Birleşik Devletler Ulusal Havacılık Dairesi (FAA), işletmeleri (TEC) Taşınabilir Elektronik Cihazların kendi uçakları içerisinde kullanımının düzenlenmesi konusunda sorumlu merci olarak atamak için FAR 91.21 nolu kuralı ( kanunu) yayımlamıştır.

(TEC) TAŞINABİLİR ELEKTRONİK CİHAZLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEC'ler elektromanyetik sinyal yayma ya da yaymama özelliklerine göre sınıflandırılır.

Bunlar (elektro manyetik sinyal yayanlar) işlevlerini yerine getirebilmek için başka bir cihaza sinyal gönderen ve alan cihazlardır.(ç.n. biraz geniş bir çeviri oldu sanırım) örnek;

Cep telefonları

Uzaktan kumandalı oyuncaklar

Hem mesaj alan hem de mesaj gönderen çağrı cihazları

Hem sinyal alan hem de sinyal gönderen telsiz cihazları

TEC'lerden elektromanyetik sinyal yaymayanlar (ise) işlevlerini yerine getirirken başka bir cihaza sinyal göndermeye ihtiyaç duymayan cihazlardır, fakat (bu) cihazların bazıları küçük miktarda (elektromanyetik) yayılım yaparlar (ç.n. İngilizcesinde geçen RADIATION kelimesine dikkat nuclear radiation değil J ). Bu yayılımın seviyesine (karakterine) bağlı olarak (uçaktaki) elektronik cihazlarda bir etkileşim oluşabilir. Bu duruma örnek florasan lambalara (ç.n. ki kendisi tamamen elektrik'i bir cihazdır) yaklaştırılan bir radyoda (telsizde) dinlame sırasında duyulabilir (seviyede) parazitler oluşmasına sebep olacaktır.

Elektromanyetik sinyal yaymayan cihazlar:

Taşınabilir müzik çalar ve kayıt cihazları

CD çalarlar

Elektronik oyunlar ve oyuncaklar

Taşınabilir bilgisayarlar

Lazerli oyuncaklar

Avuç içi bilgisayarlar

Ticari taşımacılıkta seyahat eden yolcuların taşıdığı elektronik cihazlardan (TEC'lerden) yayılan Elektromanyetik etkileşim (EME), uçuş sırasında meydana gelen anormal durumlardan (olaylardan) sorumlu olduğu (bunlara sebep olduğu) rapor edilmiştir (yaşanmıştır). Bu cihazların (uçuş sırasında ) kullanılması- çalıştırılması- kontrol edilemeyen (ç.n. DİKKAT nelere sebep olacağı belli olmayan) (ve) uçak sistemlerini etkileyen elektromanyetik sinyal yayınlar.

Uçak sistemleri, ciddi-titiz elektronik manyetik gereklilikleri yerine getirmesi, (bu tip) elektro manyetik etkileri tolare edebilmesi ve bu cihazlar ile uygun çalışabilmesi için test edilirler. Buna rağmen TEC'ler bu çeşit ciddi standartlara ve serfikasyonlara göre imal edilmezler. (Fakat) yıllardır TEC'lerin sayesinde oluşan EME konusunda şüphelerin olduğu birçok durum rapor edilmesine rağmen, bu tip olaylar tekrar aynı şekilde oluşturulamamıştır. Boeing bu konuda birçok olay incelemiş ve kendi uçakları için geçerli olan ve FAA'in uygun gördüğü SL yeniden düzenleyerek cep telefonlarının uçak yerde iken kullanımına izin verir şekilde SL leri yeniden yazmıştır. (Fakat) tüm bunlara rağmen işletmeci şirketler ve uçucu ekipler bu tür ciharların (TEC) kullanımına izin verme konusunda (tam) yetkilidir.

Havayolu şirketleri TEC'lerin kullanımını hakkında uygun kararın verilmesi için (bu konudaki) aşağıdaki konularda en güncel bilgilerin takip edilmesi ile daha kolay karar verebilir:

1. TEC'lerin (cep telefonu - diğer elektronik cihazların) ve uçak sistemlerinin (oto pilot flight direktör iletişim sistemlerinin v.b.) test sonuçlarını ve değerlendirmeleri.

2. (Bu konudaki) kuralların ve tavsiye kararları

3. (Diğer) havayolu şirketlerinin TEC'lerin rol aldığı olayların önlenmesi ve araştırılması konusundaki eyleri

4. Bu konuda Boeing'de devam araştırmaları

UÇAK SİSTEMELERİ VE TEC'LERİN TEST EDİLMESİ VE İNCELENMESİ

Boeing TEC'lerin uçak sistemlerini nasıl etkilediğini daha iyi anlamak (tanımlamak) için birçok test ve araştırma yapmıştır. Bu test ve araştırmalar; havayolu işletmelerinin raporlarının incelenmesini, TEC sebebi ile oluşmuş tekil olayların soruşturulmasını, koltukta bulunan eğlence sistemlerinin testini ve cep telefonlarının incelenmesini ve testini kapsar.

HAVAYOLU KAYNAKLI RAPORLARIN İNCELENMESİ

Boeing, havayollarından gelen TEC'le alakalı pek çok rapor almıştır. Bu raporların büyük bir kısmı genelde TEC ile alakalıdır. Kalan kısmı ise uçakta yaşanan anormalliklerle ilgilidir ve aşağıdaki üç gruptan birine dahil edilebilir.

1. Bu gruptaki olaylarda TEC zanlıdır ( uçakta yaşanan anormal durum TEC çalışırken meydana gelmiştir;

2. Bu gruptaki olaylarda uçakta yaşanan anormallik ile TEC – cep telefonu- direk alakalı gözükmektedir (çünkü anormallik cep telefonu –TEC – kapatılır kapatılmaz sona ermiştir).

3. Bu tip olaylarda TEC – cep telefonu- ile anormallik arasında çok güçlü bir bağ gözükmektedir. (Çünkü problem cep telefonu-TEC- kapatıldığında kaybolmakta, cep telefonu TEC açıldığında problem tekrar oluşmaktadır. Yine cihaz kapatıldığında problem çözülmektedir. Uçak anormalliklerini yansıtan raporlara göre, uçak sistemleri ile TEC arasında direk sorun meydana getiren çok az sayıda olay çıkmaktadır.

Yazıya gelecek ay uçakta yaşanan bazı olayların yansılıtması ile devam edeceğiz.

UTED DERGİ