Osman Gaygısız Teknik Eğitmen Ekim 2006
UÇUŞ SIRASINDA YAŞANMIŞ BAZI OLAYLARIN İNCELENMESİ

TAŞINABİLİR ELEKTRONİK CİHAZLARIN “ZANLI” OLDUĞU BAZI OLAYLAR:

Yıl:1995

Uçak: 737

Düz sırasında yolcunu kullandığı “diz üstü” bilgisayarının otopilotun devreden çıkmasına sebep olduğu bildirilmiş (rapor edilmiş). Boeing yolcudan diz üstü bilgisayarı satın almış ve 150 hz den 1 Ghz e kadar labarotuvarda (frekans) yayılım tarama testi uygulamıştır. (Yapılan bu testler sonunda) 300 Mhz kadar bazı frekanslarda olan yayılım (dalgalar), Boeing' in uçak sistemleri için geçerli sınırlarını (-limitlerini) aşmıştır. Boeing ve ilgili havayolu şirketi ortaklığı ve dizüstü bilgisayarla yapılan iki test sırasında aynı uçak ve uçuş şartları kullanılarak sorun tekrarlanmak istenmiş(tir). Rapor edilen olayın tekrar meydana getirilmesi için yapılan (uzun) kapsamlı ölçümler sonrasında, Boeing dizüstü bilgisayar ile uçak sistemelri arasında rapor edilmiş olan etkileşimi (paraziti) doğrulamayı başaramamıştır.

Yıl:1996/1997

Uçak: 767

Sekiz aylık bir dönem içinde, Boeing, çeşitli seyru-sefer cihazları (1) ile çok yaygın olan (ve) elde taşınır bir elektronik oyun bilgisayarı arasında etkileşim (parazit) olduğunu belirten beş adet rapor almıştır. (Yaşanan) bu olaylardan birinde uçucu ekip cihazı açıp kapatarak etkileşimin cihazdan geldiğini doğrulamıştır. Aynı cihaz başka uçuşta farklı bir uçakta (da) kullanılmış, fakat olay tekrarlanmamıştır. Boeing sorumlu (gösterilen) cihazları havayolu aracılığıyla satın almış ve bu cihazları ve satışa sunulmuş üç cihazla (karşılaştırmak üzere) beraberce labaratuvarda test etmiş, uçakta arızaya sebep olduğu rapor edilen cihazların, kullanılmamış olan (şatışa hazır) cihazlar ile aynı karaktere sahip olduğu belirlenmiştir. Tüm bu cihazlardan yayılan (bozucu) parazitlerin “uçak ekipmanlarının (bilgisayarlarının) limitlerinden” daha az olduğu gözlenmiştir.

Yıl:1998

Uçak: 747

Bir yolcu avuç içi bilgisayarının uçağın hafif yatışlar (shallow bank turn) yapmasına yapmasına sebep olduğu rapor edilmiştir. Cihazın kapatılmasından bir dakika sonra uçak normal rotasına (on course) dönmüştür. Cihaz pilotların yanına (flight deck) getirildiğinde, pilotlar avuç içi bilgisayarın açılması ile uçağın (tekrar) dönmeye başladığını, (yine) uçağın cihaz kapatıldığında (da) normale döndüğünü gözlemleyerek, bu iki arasında güçlü bir bağın olduğunu fark etmiştir. Boeing bu cihazı (yolcudan) satın alamamış, fakat cihazın üreticisi ile iletişim kurarak aynı modelden satın almıştır. Boeing'in yaptığı labratuvar yayılım (parazit) deneyleri bu cihazın 150-700 Hz arasında iken yaydığı parazitin 37 dB e kadar ulaştığını (ve bu değerin) Boeing uçaklarındaki bilgisayarların (cihazların) emisyon değerlerini aştığını göstermiştir. Boeing seyru-sefer cihazları laboratuarında bu cihaz Uçuş Yönetim Bilgisayarının (FMC), (bu cihazın) Kontrol Panelinin ve Tümleşik (Entegre) göstergesinin yanına yerleştirlmiş fakat rapor edilen anormallik (uçağın sağa sola yatması) tekrarlanamamıştır.

Bu ve bunu gibi başka incelemeler sonunda, Boeing rapor edilen ilgili anormallikler ile TEC'ler arasında kesin bir ilişki bulmaya muaffak olamamıştır. Gelecekteki incelemelerde başka etkenlerinde gözönünde bulundurulması gerekmektedir. (ç.n. bu çümlenin çevirisi için maillerinizi bekliyorum ben pek beğenmedim J ). Yeni uçaklarda bulunan cihazların Yüksek Yoğunluklu Sinyal Yayma Değerleri (HIRF), yolcuların kullandığı TEC'lerin değerlerinden daha yüksektir (daha güçlüdür). Birçok TEC'in boyutu (zamanla) küçülmekte ve bu sebeple bu cihazlar çalış(tırıl)mak için daha az güç istemektedir. Ve bu uçaksistemelerinin hassasiyet seviyeleri ile TEC in parazit değerleri arasındaki mesafeyi daha da açmaktadır. Bazı TEC'ler şimdilerde yeni frekans aralıklarında çalışmakta ve birçok fonksiyonu bir arada bulundurmaktadır, bu ise (yeni çıkan) bu el çihazlarının sınıflandırılmasını (2) daha da zor hale getirmektedir.

Sonuç olarak bazı uçak sistemleri GPS (Uydu ile küresel yer belirleme sistemi), hava radarı (3), coğrafi irtifa göstergesi (4) gibi TEC'lerden etkilendiği şeklinde rapor edilmemişlerdir, ki bu uçak sistemeleri, Yüksek Frekans Bandında çalışan ve gürültü seviyeleri bu uçak sistemleri ile çakışan (5) yeni el cihazlarından bir etki (enerji) alabilirler.

(1) (-uçakta- istemdışı yatışlar, göstergeleri/ekranların kararması, uçuşbilgisayarını-otopilotun-yedek irtifa göstergesinin çalışması-otopilotun kendiliğinden devreden çıkması).

(2) bkz. Geçen sayı cihazların sınıflandırılması

(3) bulut –yağmur –türbülans gibi hava durumlarını gösterir radar.

(4) radyo altimetre J

(5) çakışan : çalışma frekansları uçak sistemlerinin çalışma frekansları ile aynı olan

Not : Cep telefonlarına henüz sıra gelmedi. Gelecek sayıda tüm bunlara rağmen uçaklara takılmış bulunan , diz üstü bilgisayarlarımızın tüm uçuş boyunca bizimle beraber kalmasını sağlayan ve notebook larımızı sarj edebildiğimiz koltuk pirizlerini incelemeye çalışacağız.