YAKIT SİSTEMİ (Boeing 737-800)

Boeing 737-800 uçağında 3 adet yakıt tankı vardır. 1 ve 2 nolu ana yakıt tankları (Main Tanks) kanatlardadır ve 3.867 kilogramlık kapasiteye sahiptirler. Merkez tankın (Center Tank) büyük bölümü gövde içindedir ve 12.802 kilogramlık kapasitesi vardır. Ana tanklarda biri ön ve diğeri arkada olmak üzere 2 adet; merkez tankta ise sağ ve sol tarafta olmak üzere 2 adet elektrik pompası vardır. 1 nolu ana tank ve merkez tankın sol pompası 1 nolu motora, 2 nolu ana tank ve merkez tankın sağ pompası 2 nolu motora yakıt sağlar. Crossfeed valf , bir ana yakıt tankından diğer motorun beslenmesi için kullanılır. Check valfler yakıtın doğru yönde akmasını sağlar ve yakıtın geri dönüp tanka akmasını önlerler.

Merkez tankın yakıt pompaları, ana tankların pompalarından daha büyük bir çıkışa sahiptirler. Böylece, merkez tanktaki yakıt ana tanklardan önce kullanılır.

Motor yakıt shutoff ve spar yakıt shutoff valfleri motora giden hatta iki adet valftir ve elektriki çalışırlar. Bunlarda spar valf, doğrudan motor Start Lever ile kontrol edilir. Motor shutoff valf ise ‘'Electronic Engine Control (EEC)‘' tarafından kontrol edilir. Ayrıca Fire Shutoff Switch ile bu valfler elektriki olarak kontrol edilebilir.

Eğer elektrik pompaları tarafından motorlara yakıt gönderilemiyorsa, mekanik motor tahrikli yakıt pompası yakıt emişi sağlayarak motorun çalışmasını sürdürür. Motor tahrikli pompa, yakıtı ana tanktan alıp, bypass valften geçirir. Merkez tankta bypass valf yoktur.

Yakıt Kontrol Paneli

Yakıt kontrol paneli, başüstü panelinin ön tarafındadır. Üzerindeki pompa switchleri ile sistem pompaları çalıştırılır. Merkez tank pompa switchleri üzerindeki ‘' Low Pressure'' ışıkları, switch “ON” pozisyonunda ve basınç düşük olduğu zaman yanar. Basınç normale ulaşınca veya switch “OFF” yapıldığı zaman söner. Ana tanklardaki ‘'Low Pressure'' ışıkları, switchler “OFF” pozisyonundayken veya basınç düşükken yanar. Basınç normal veya switch “ON” da iken söner.

Yakıt kontrol paneli

Crossfeed selektör düğmesi (knob), crossfeed valfi kontrol eder. Normal şartlarda valf kapalıda ve üzerindeki ‘'VALVE OPEN'' mavi lambası sönüktür. Düğme (knob) valfi açmak için çevrildiğinde; valf transit halindeyken veya düğmeyle uygun pozisyonda değilken “VALVE OPEN” lambası parlak yanar. Valf tam açıldığında lamba normal mavi renkte yanar.

“ENG VALVE CLOSED” ve “SPAR VALVE CLOSED” mavi renkli lambaları bu valflerin durumunu gösterirler. Lambalar; valfler transit halinde veya düğme ile uygun pozisyonda değillerken parlak, kapalı ise normal mavi olarak yanarlar. Valfler açık iken lambalar söner.

Yakıt Sıcaklığı

İzin verilen maksimum yakıt sıcaklığı, 49C°, minimum ise 45 C° den veya 3 C° den yukarı sıcaklıklardır.

‘'FILTER BYPASS'' amber renkli lambası ise filtrenin kirlenmesi ile bypass olma durumundan dolayı yanar.

İndikasyonlar

Yakıt miktar göstergeleri Upper Display Unit üzerindedir. İndikatörler kullanılabilecek yakıt miktarını gösterirler. Beyaz renkte dijitleri ve yay olarak gösterimi vardır.

Uçuş öncesinde yakıt kontrol panelini motor startı için ayarlayacak olursak, önce “ENG VALVE CLOSED” ve “SPAR VALVE CLOSED” lambalarının sönük mavi yandığından emin olmak gerekir. “FILTER BYPASS” ışığı sönük olmalı. Crossfeed valf kapalı olmalı, yani “VALVE OPEN” lambası sönük olmalı. Ayrıca yakıt miktarının uygunluğundan emin olunmalıdır. Daha sonra bütütn yakıt içeren tankların pompa switchleri “ON” yapılmalı ve bundan sonra “Low Pressure” lambaları sönmelidir.

Yakıt Yönetimi

Yakıt; taksi, takeoff, cruise ve landing aşamalarında denge halinde olmalıdır. Eğer merkez tankta 453 kg.dan fazla yakıt varsa ana yakıt tankları kullanılmamalıdır. İlk önce merkez tank bitirilir.

İki ana tank arasında 453 kg.dan fazla fark olmamalıdır. Fark bu değerden büyükse amber renkli “IMBAL” alarmı düşük miktarlı göstergede gözükür.

APU Çalışması

Normal operasyonlarda, APU 1 nolu ana yakıt tankının emmek suretiyle çalışır. Ama aşırı çalıştırmalarda balanssız durum meydana gelebilir. Bu durumda merkez tank yakıtı sol merkez tank pompası çalıştırılarak kullanılabilir.

Uçuş tamamlandıktan sonra motor shutdown ardından bütün yakıt pompaları kapatılır.

Yakıt Miktar Uyarıları

“CONFIG” uyarısı, merkez tankta 726 kg.dan fazla yakıt varken, merkez tank pompaları kapalı veya düşük basınç durumundayken gözükür. Merkez tank miktarı 363 kg.ın altına düşünce uyarı kalkar.

“IMBAL” uyarısı, ana yakıt tankları arasında 454 kg.dan fazla fark varsa, düşük olan tarafın indikatöründe gözükür. 91 kg.dan küçük fark olana kadar uyarı davam eder.

“LOW” uyarısı ise; ana tanklarda 907 kg.dan az yakıt kalmışsa gelir. “Imbal” uyarısı daha önce gelmişse, bunu engelleyip “LOW” ikazı gözükür. Uyarı ana tanklarda yakıt 1.134 kg.ın üzerine gelince söner.

Mesela 2 nolu tankta “IMBAL” uyarısının olduğunu varsayalım. Bu durumu düzeltmek için:

• Merkez tank pompaları kapatılır,

• Crossfeed valf açılır,

• Düşük miktarlı ana tankın pompaları kapatılır,

• Yakıtın balansa girmesi gözlemlenir,

Balans durumu oluşunca:

• Ana yakıt pompaları çalıştırılır,

• Merkez tank pompaları çalıştırılır,

• Crossfeed valf kapatılır.

Yakıt Kalitesi

Yakıt filtresi kirlendiği zaman, bypass sisteminden yakıt filtre edilmeden geçer ve Filter Bypass lambası yanar. Anons lambalarından “FUEL” ve “Master Caution” lambası yanar. “Master Caution “düğmesine basılarak ikaz resetlenir. Kaynaklar: 737 Computer Based Training Fuel System