Ticari uçakların uçuş emniyetini tehlikeye sokan, kimi zaman thrust  kaybına, kimi zaman ise tüm motorların durmasına (flame out) yol açan volkanik küller; tüm pilotların korkulu rüyasıdır. Günümüzde bu tehlike teknoloji ve iletişim ağlarındaki gelişim ile büyük oranda azaltılabilmektedir. Şüphesiz uçuş ekibinin, uçuş emniyetini dolayısıyla hasar oranını böyle bir durumda minimize etmesi mümkün olabilmektedir.
 

Son 30 yıl içerisinde 100’den fazla jet motorlu ticari uçak volkanik kül bulutları ile karşı karşıya kalarak hasarlanmış, büyük tehlikeler atlatmıştır. Uyduların etkin kullanılması ve elde edilen dataların operatörlere kısa sürede iletilmesi volkanik kül bulutlarından kaynaklanan tehlikeleri önemli ölçüde azaltmıştır.

1989 yılında Amsterdam’dan Alaska’ya giden, henüz 3 aydır hizmette ve yaklaşık 900 saat uçmuş olan, Alaska Airlines’a ait bir B747-400 uçağı Anchorage yakınındaki Redoubt yanardağının püskürmesi sonucu dört motorunu flame out nedeni ile kaybetmişti. Daha sonra uçuş ekibinin büyük uğraşları ile motorlar tekrar çalıştırılmış ve Anchorage’e iniş gerçekleştirilmişti. Olay sonrası uçak bakıma alınmış yapılan incelemeler sonunda 4 motor da değiştirilmiş ayrıca birçok uçak sistemi tamir edilmiş, değiştirilmiş, temizlenmişti (TAT, Pitot-static sys).
 

Bu olaydan sonra Seattle’da uluslararası bir konferans düzenlendi. (Temmuz,1991). Havacılık endüstrisi üyeleri, meteorolojistler ve volkan araştırmacı bilim adamları bu konferansta bir araya gelmişti. Konferansta havacılık endüstrisi için gerekli olan volkanik hareketlerin takip edilmesi, bilgilerin yorumlanması ve elde edilen bilgilerin dağıtılmasının yanı sıra, bunu hangi kurumun veya teşkilatın yapacağı tartışılmıştı. Sonuçta ise ICAO (International Civil Aviation Organisation) tarafından “Volkanic Ash Warnings Study Group” adı altında bir çalışma grubu kurulmuştu. Bu sayede bugünkü adı; Volkanic Ash Advisory Centres (VAAC)’ın da temeli atılmıştı. Günümüzde bu merkez sayesinde hava trafik kontrol merkezleri ve operatörler önemli bilgilere ulaşabilmektedirler.
 

Tüm bu önlemlere rağmen uçaklar volkanik kül bulutlarına girebilmektedir. Böyle bir durumda uçakta elektriksel kısa devrede ortaya çıkan duman kokusu, uçak dışındaki yüzeylerde kül kaplaması, motorda “öksürme” şeklinde tabir edilen düzensizlikler, devir değişikliği, hatta flame out olabilmektedir. Ayrıca volkanik küller, pitot tube’leri tıkayabilmekte, “Indicated Airspeed” yanıltıcı olabilmekte, kabin basıncı değişmekte, hatta tamamen kaybedilebilmektedir. 
 

Aşağıdaki maddeler böyle bir volkanik kül bulutu ile karşılaşılması durumunda uyulması gereken (Flight Operations Manuel)’in temel prosedürlerdir.

1- Motor thrust’ını derhal idle’a düşür.

2- Autothrottle’ı disengage et.

3- Mümkün olan en kısa sürede kül bulutundan çık.

4- Motor ve kanat buz önleme (anti-ice) systemini, ayrıca tüm air condition packlerini çalıştır.

5- Eğer imkan varsa APU’yu çalıştır.

6- Duman kokusu varsa oksijen sistemini çalıştır.

7- Ateşleme switch’ini “CONT” (Sürekli) konumuna al.

8- Eksoz gaz sıcaklığını (EGT) sürekli takip et.

9- Pitot-Static Sys. bilgisine güvenme. Gerek duyarsan ‘Flight With Unreliable Airspeed’ prosedürünü uygula.

Volkanik küller hakkında faha fazla bilgi almak için;

• tfoxc@icao.org

• www.volkano.si.edu

• www.usgs.go

• www.dispatcher.org adreslerine bakabilirsiniz.

Kaynaklar;

1- Ludovic ANDRE (smart cockpit)

2- http://volcanoes.usgs.gov

3- www.geo.mtu.edu/~raman