Ulusal Havacılık Sempozyumu ve Çalıştayı  09 Temmuz 2005 günü İ.T.Ü’de gerçekleştirildi.

Sempozyumda havacılığın sorunları tartışıldı. Tartışılan konular arasında iki sorun ön plana çıktı:

- Havayolu taşımacılığının artış hızına nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi

- Avrupa Birliği ile uyum süreci

Sempozyumda gündeme getirdiğimiz konulardan biri de sivil havacılık sektörüne nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesi ile ilgili hızlı ve düşük maliyetli bir model önerisi oldu.

Genel Durum

Türkiye’nin turizm potansiyelinin her geçen gün daha etkin olarak kullanılması ve yurtiçi hava taşımacılığında sağlanan liberalleşmenin getirdiği kolaylıklar nedeniyle Türk tescilli hava aracı sayısında ciddi bir artış görülmektedir. Yapılan projeksiyonlara  göre, bu artış 2010 yılına kadar büyük bir hızla devam edecektir.

Özellikle ticari hava taşımacılığında, uçak adedindeki  ve uçuş utilizasyonundaki artışlar:

- Pilot, teknisyen ve eğitimli yer personeli sıkıntısının çok ciddi boyutlara ulaşacağını,

- Sıkıntıların Türkiye’de hava taşımacılığının gelişmesini engelleyebileceğini,

- İnsandan kaynaklanan hataların artabileceğini,

- Türk turizmini ve dolayısıyla büyük ödemeler dengesi açığı veren ülke ekonomisini bile zorlayacağını göstermektedir. 

En önemli sorunlarından biri de diplomalı insan işsizliği olan ülkemizin üretebileceği en iyi çözüm, etkin ve uçuş güvenliğini riske sokmayacak yöntemlerle pilot, kabin memuru, teknisyen ve yer hizmetleri personelini hızla, kaliteden ödün vermeden yetiştirmekten geçmektedir. Bu yazı kapsamında, ramp hizmetleri personeli için hazırlanan örnek eğitim modeli sektörün tüm insan kaynağının yetiştirilmesinde kullanılabilir niteliktedir.

Uçak, Türkiye’de kitle taşımacılığı sektöründeki yerini son 1.5 yıldır almaya başlamıştır. Ulaşım sistemlerinin güçlenmesine paralel olarak, aktif hava meydanı ve hava ulaşım sistemine sahip bölgeler hızla gelişmektedir. Havalimanı yabancılar için ilk izlenimin oluştuğu, ülke hakkındaki pek çok bilginin fotoğrafıdır. Havalimanlarındaki yapıların fiziki görkemi, teknolojik ve fonksiyonel mimarisinin yanı sıra yolcuya ve uçağa verilen hizmetlerle sistem hayatiyet kazanmaktadır. Çok iyi teknolojik malzemelerle donatılmış da olsa eğitimli eleman bulunmadığı sürece havalimanlarından beklenen etkinlik sağlanamamaktadır.
 

Bugün, ticari hava şirketlerinin sahip olduğu uçak sayısı 212, koltuk sayısı ise 36.334’e ulaşmıştır. İç piyasada yaratılan liberalleşme ortamı, gerek turizm (1) ve gerekse diğer faaliyetlerdeki (kongre, spor, kültür, sanat vb) artış uluslararası hava trafiğinin de hızla büyüyeceğini, paralel olarak insan kaynağı ihtiyacının da artacağını göstermektedir. Öte yandan Türk Hava Yollarımızın Sabiha Gökçen Havalimanında kurmayı planladığı uçak bakım üssü de farklı bir trafiğin ve pazarın doğmasını sağlayacağı gibi çok sayıda lisanslı uçak bakım teknisyeni (2) ve yer hizmetleri elemanı gereksinimini de ortaya çıkaracaktır.
 

Bu gereksinimin karşılanması için potansiyel oluşturan havacılık meslek liseleri ise yetersizliklerle mücadele etmektedir. Havacılık Meslek Liselerinin ders programları JAR 66’ya uygun olmakla beraber gerçekte fiziki, pratik ve teorik yetersizlikler nedeniyle mezunlarına, hava yollarında doğrudan istihdam olanağı sağlanamamaktadırlar. 
 

MNG havayolları Genel Müdürü Yavuz Çizmeci tarafından sunulan Tablo.1 de, turizm sektöründe beklenen artışın %10,5 olacağı varsayımına göre uçak ve insan kaynağı ihtiyacı ile ilgili varsayımlar verilmiştir.

Ramp hizmetleri eleman ihtiyacı

Uçuş öncesi ve sonrası uçaklara yerde verilen (ramp) hizmetlerinin kalitesini artırmak, insandan kaynaklanan hataları sıfıra indirmek amaçlanmaktadır. Kaliteli hizmet tehirleri ve uçaklara hasar verilmesini önleyecek, kısa ve uzun vadede emniyet sağlayacaktır.

Örneğin, uçağa su verilirken meydana gelecek, basit taşmalar dahi uçuş emniyeti açısından son derece önemlidir. Suyun taşması yüzünden halının ve honeycomb taban panellerinin arasından sızan sular, ana yapıda korozyona neden olabilir. Uçağın güvenliğini ciddi biçimde tehdit eden korozyonun teşhis edilerek, bakım ve onarım yapılması ise uçağın yerde kalma süresini artıracağından, sadece maliyet değil ayrıca, işgücü ve üretim kaybı olarak firmaya ve ülkeye geri döner.
 

Örneğin bir uçak merdiveninin kapı menteşesine hasar vermesi sonucu ortaya çıkan menteşe değişim bedeli 20$’lık bir parçanın değişiminden ibarettir. Ancak, o uçağın bir gün uçuş yapamamasının havayoluna alt kiralama maliyeti yaz aylarında 50,000$’ı bulmaktadır.

İyi eğitilmemiş kişilerce bu tip hizmetlerin hatalı yapılması ise uçağa hasar verebilmekte, uçağın seferden alınmasına neden olmakta, bu yüzden karşılaşılan tehirlerin, direk maliyeti hesaplanmakta fakat, kaybedilen prestij ve zamanın hesabı yapılamamaktadır.

Kaliteli hizmet sağlamak üzere sivil havacılık sektöründe ramp hizmetleri için JAA kuralları çerçevesinde özel olarak eğitilecek elemanların, gelişen sivil havacılık pazarında istihdam edilme olasılığı yüksektir.

Bu yapı, yer hizmetlerinde yapısal değişikliklere yol açacak doğru ve nitelikli ramp hizmeti yolculara da müşteri memnuniyeti olarak geri dönecektir.

Eğitim Modeli
 

Teknolojinin olanaklarını kullanarak bir eğitim türünün tasarlanması ve uygulanması esasına dayanan eğitim modeli bölgesel havacılığın gelişmesine yardımcı olurken işsizlere yeni iş alanları açılmasını sağlayacaktır. Böylelikle: 

• Değişik eğitim türlerinin tasarlanması, yürütülmesi ve sürdürülebilir eğitim olanakları desteklenmekte,

• Yeni istihdam ve/veya eğitim olanakları oluşturmaktadır.

Burada hedef kitle, meslek liselerinin havacılık ve teknik bölümlerinden mezun olmuş,   

gençler olarak öngörülmektedir.

Bu eğitim modeli için hazırlanacak örnek çalışmayı AB fonlarından yararlanarak hayata geçirme olanağı da bulunmaktadır. (3)

Yeni öğrenme modelinin hedefleri ve yapılacaklar

Uzun dönemli hedefler

- Eğitim materyalinin daha sonra gerek web üzerinden gerekse doküman olarak tekrarlanabilirliği sağlanarak; öğrenme ve uygulamaya dayalı sürdürülebilir bir eğitim modeli oluşturmak,

- Bilişim teknolojilerinden yararlanmak,

- Büyümeyi teşvik eden, ülke ekonomisine katkısı olan hava taşımacılığı sektörünü emniyet ve insan faktörleri konularında olumlu yapısal değişikliklere yönlendirmek,

- Eğitim alanlar arasında etkin bir uyum ve işbirliğini sağlayacak fırsatlar yaratmak, bakış açılarını genişletmek;

- CRM (4) için alt yapı oluşturmak,

- AB düzeyinde JAA felsefesi çerçevesinde yaygın olarak kullanılabilecek başarılı yöntemlerin paylaşımı için aktif bir sistem kurmak;

- Web üzerinden sağlanacak uzaktan eğitim modelleriyle eğitimlere daha geniş bir coğrafyadan daha çok kişinin katılımını sağlamak,

- İnsandan kaynaklanan hataları sıfıra indirmek,

- Sektörün rekabet gücünü arttırarak üretimlerini ve kârlılıklarını olumlu yönde etkilemek,

Önerilen eğitim modelleri

Uzaktan eğitim modeli sivil havacılık için yeni ve bilinmeyen bir eğitim türü değildir. 1980’li yıllardan beri CBT, 1990’larda da CD ile eğitimler sürdürülmüştür. Sivil havacılık sektörü bu tarzı bilmektedir. Ancak, derslerin webe taşınarak, etkileşimli eğitim ortamının kurulması, öğrencilerin dersin hocalarıyla ve birbirleriyle iletişim kurabilmeleri, gerçekleşmelerin “LMS” Eğitim Yönetim Sistemi ile izlenmesi öğrenmenin etkinliğini artırmaktadır. Çalıştaylarda, örnek vakalar aracılığıyla öğrenilenlerin içselleştirilmesi ve uçak / simülatör üzerindeki uygulamalarla öğrenilenlerin beceriye dönüştürülmesi mümkün olmaktadır.
 

Ramptek eğitimlerinin web üzerine aktarılması

Ramp hizmetlerinin kalitesini yükseltmek amacıyla 2000 yılında Türk Hava Yolları Eğitim Başkanlığında başlatılan çalışmalar sırasında kaliteli ve eğitimli eleman ihtiyacı gündeme gelmiştir. Bu amaçla, konu ile ilgili düzenlemeler için proje grubu oluşturulmuştur. GOM (Ground Operation Manuel) ve LOM (Loading Operation Manuel) ile ilgili çalışmalar başlatılmış, operasyonların nasıl yapılacağı tarif edilmiştir. Bu çalışmaları destekleyen önerdiğimiz eğitim programı çerçevesindeki ramp hizmetleri aşağıda sıralanmıştır. (5)  

- Yakıt,

- Push-back,

- Deicing/Antiicing,

- Uçak temizlik,

- Uçak yıkama,

- Tuvalet/Su ikmali

- Head Set

- Kargo

- Uçak yükleme 

- Uçak ve yer hizmet araçlarının kullanımı (Jeneratör, Air Condition, Air Starter gibi)

Anılan hizmetlerinin bir kısmı lisanslı uçak bakım teknisyenleri tarafından verilmektedir. Esasen bu hizmetler lisanslı teknisyen (6) çalıştırılmasını gerektirmemektedir. Diğer büyük bir bölümünde ise eğitimsiz ve sadece “işlem ve beceri” eğitimi alan geçici elemanlarla sürdürülmektedir.

Oysa, bu hizmetlerde çalışan kişilerde sivil havacılık bilincinin oluşturulması, insan faktörünün sistemlerle ilişkilerinin anlaşılması,  öncelikle ele alınması gereken faaliyetlerdendir. Önerimiz anılan hizmetlerin kapsamı aşağıda verilen eğitim sürecinden geçmiş “ramptek”  unvanlı teknisyenlerce  yerine getirilmesidir.
 

1. Modül:  Havacılığa Giriş

Havacılığın alfabesinden başlayarak, sivil havacılık kuruluşları, sivil havacılık kurallarının   Havacılığın 3 temel komponenti olan uçak, havalimanı ve havayolları ile ilgili bilgilendirmenin yapılacağı bölümdür. Ders ana başlıkları:

Sivil havacılık (kavramlar, tanımlar, kurallar, kuruluşlar vb) uçak, sivil havayolu, hava limanları,

2. Modül: Sivil havacılıkta İnsan Faktörleri,

Havacılıkta insan faktörünün önemi, insanın kendini ve çevre faktörlerini tanıyarak hata faktörlerini azaltabileceğinin anlatıldığı bu modül JAR 66’nın 9.Modülü ile paralel bir içerikte geliştirilecektir. Ders ana başlıkları:

Etik, insan ve sistem, insan faktörleri,

3. Modül: Teknik

Mesleki bilgi ve beceri kazandırılmasına yönelik olarak arıza ve hasar raporları kapsamında hazırlanacak, uygulamalarda görülen aksaklıkların tekrar etmemesi üzerine kurulu bir içerik üzerinden sunulacaktır. Ders ana başlıkları:

Yakıt, Push-back, De-Icing/Anti-Icing, Uçak Yıkama, Tuvalet/Su, Head-Set, Uçak ve Yer Teçhizatı ile uygulamalı atelye ve uçak üzerinde eğitimler.

SONUÇ ve Öneriler

Ülkenin ve havacılığın eğitmenlik yapacak yetişmiş, sertifikalı insan kaynağını, sınıf, ekipman, uçak, teçhizat vb ile finans kaynakları son derece sınırlıdır. Bu tür kaynak israfının önlenerek, münferit çabalar yerine, anılan öğrenme modelini gerçekleştirmek üzere; SHGM, DHMİ, İstanbul Teknik Üniversitesi, havayolları ve yer hizmetleri kuruluşlarının katılımı ile ortak eğitim birliği platformu kurularak sektörün pilotlar ve kabin memurları dahil, tüm insan kaynağı ihtiyacının birlikte yetiştirilmesi ve mevcutların geliştirilmesi

- Yapılacak işbirliği çerçevesinde web üzerinde bir eğitim portalı oluşturulması,

- Bu portalda “kadro havuzunun” kurulması,

- Web üzerinde sosyal ve teknik  destek verecek veritabanı teşkili,

- Eğitim içeriklerinin hazırlanması,

- Eğitimlerin teorik bölümlerinin web üzerine aktarılması,

- Sınıf eğitimlerinin programlanması ve takibi

- SHGM onaylarının alınması,

- Sanal sınıf / forum / çalıştay konularının saptanarak prosedürlere bağlanması,

- Pilot ve lisanslı teknisyen sınavları ile gerekli görülen diğer sınavların SHGM’ce yapılması

-    Yararlananlar için faydalı olacak istihdam olanaklarının araştırılması,

1) Örneğin, 19.05.2004 günü Antalya havalimanına 530 uçak inmiştir.

Milano/Liverpool maçı için İstanbul’a /İstanbul’dan 2855 sefer yapılmış, günde ortalama 700 sefere   hizmet verilmiştir.

2) JAR 66 ve JAR 147 çerçevesinde eğitilmiş “A”,  “B1” ve “B2” lisans sahibi teknisyen

3) Örneğin, ramp hizmetleri örnek grubunun kız erkek ayırmaksızın:

- Meslek liselerinin teknik bölümlerinden pekiyi derece ile mezun olmuş,

- Erkek adaylarda askerliğini yapmış, 20-25 yaşları arasında (1979 - 1984 doğumlu),  

- Bilgisayar ve internet bağlantısı olan, word/excel kullanan adaylardan oluşturulması

4) CRM Cabin Resource Management

5) Kapsamı genişletilebilir. Weight & Balance, Kargo, DGR gibi.

6) JAR 66 ve JAR 147 çerçevesinde eğitilmiş “A”,  “B1” ve “B2” lisans sahibi teknisyen