Çevremdeki havacılıkla ilişkisi olamayan kişilerin sıklıkla bana yönelttikleri bazı soruları oluyor :

Uçaklarda süper benzin mi kullanılıyor ?

Hayır, uçaklarda benzin değil kerozin (jet engine fuel) dediğimiz bir yakıt kullanılıyor.

Kerozin, gaz lambalarında, eski gaz ocaklarında ve japon sobalarında kullanılan gazyağı’ nın benzeridir ve parlama noktası yüksektir. Bu özelliği ile bir kaza/kırım sırasında uçakta yangın çıkma olasılığını azaltır. Kerozin de benzin gibi bir ham petrol ürünü olmasına karşın, uluslararası standartda olması gerektiğinden, üretiminde sülfür oranı düşük ham petrol tercih edilir.

Bu yakıtın sivil havacılık havacılık dilindeki kod adı Jet A-1 dir. Her ısı ve basınç şartlarında en uygun jet/türbin motor yakıtıdır. Jet uçakları yerden ortalama 10.000 m. yükseklikte uçtuklarından, ortam ısısı oldukça düşüktür. Kerozinin donma ısısı  -47° C civarında olduğundan, içinde su yoksa donmadan motora akmaya devam eder. Gelecekte ses hızının çok üzerinde uçan (satte 4000 km üzerinde) uçaklar üretildiğinde sıvı nitrojen veya benzeri bir yakıt kullanılma zorunluğu olacaktır.

Uçak yakıtının çevremize ve ozon tabakasına ne ölçüde zarar var ?

Son yıllarda çevre koruma bilinci, toplumun jet uçaklarının kullandığı yakıtın, ozon tabakasının delinmesi, asit yağmuru ve sera etkisi gibi olumsuzluklara olan etkisi üzerine odaklanmayı ve yetersiz bilgi nedeniyle de beraberinde suçlamaları getirmiştir.

Jet motorlu yolcu uçaklarının uçuş başına gerçekten oldukça fazla yakıt kullanmalarına karşın, 100 km. de yolcu başına kullanılan miktar ortala

3.5 – 4 litre kadardır. Buna karşı orta boy bir otomobil şehir içinde 100 km.de ortalama 10 litre, şehir dışında  ortalama 6-8 litre benzin yaktığı da unutulmamalıdır.

Kerozin yakıldığında, egzos gazı emisyonu olarak % 99 Subuharı, Azot (Nitrojen) ve Karbondioksit çıkarır. Bu gazlar zaten havanın doğasında

var olan gazlardır. Egzos gazlarının geriye kalan % 1 lik miktarın içinde ; Karbonmonoksit, İs/ Kurum ve Sülfürdioksit bulunur. Kerozin içinde hiçbir zaman kurşun bulunmaz.

Uluslararası araştırmalar, uçaklarda kerozin yakılmasının hava kirliliğine katkısının %1-2 gibi çok düşük oranda olduğunu tespit etmiştir.

Hava kirliliğinin ana nedeni kara yolları araçları, endüstriyel ve evsel kullanımlardır. Normal uçuş yüksekliğinde (genel olarak 10.000 metre) iklim üzerine tesiri olan önemli gazlar Karbondioksit, endirek olarakta Azotoksit ve Su Buharıdır. Sera etkisinin %3.5 i hava trafiğine aittir. Ancak, ozon tabakasının delinmesinde bir katkısı yoktur.

Bir kg. Kerozin yakıldığında; 1.2 kg. Subuharı, 3.15 kg. Karbondioksit,

14gr. Azotoksit, 0.9 gr. Sülfürdioksit, 4 gr. Karbonmonoksit, 0.6 gr. yanmamış Karbonhidrojen ve 0.04 gr. İs/Kurum çıkarmaktadır.

Fazla yakıtın havada atılması olayı

Uçaklar uzak bir mesafeye uçacaklarında yolcu ve kargo yükleri fazla olduğu zaman, ihtiyaçları nedeniyle mecburen fazla miktarda yakıt alırlar. Bu durumdaki bir uçak, bir meydandan azami kalkış ağırlığı ile kalktıktan kısa bir sonra sonra mecburi nedenlerle (arıza gibi) yakıt ağırlığı yeteri kadar azalmadan dönüp kalktıkları meydana inmeleri gerekirse, kalkış ağırlıkları ile iniş yapmaları, iniş takımları üzerinde kaçınılması şart olan aşırı yük meydana getireceğinden, depolarındaki yakıtın bir miktarını iniş yapmadan önce atmaları yani ağrlık azaltmaları gerekebilir. Bu işlemin teknik adı Fuel Dumpf’ tır ve fevkalade seyrek karşılaşılan bir olaydır.

Mecbur kalındığında bu işlem, otoriteler tarafından daha önceden tespit edilmiş uygun sahalarda uygulanır ve Fuel Dumpf yapmak isteyen uçak hava trafik kontrolörü tarafından bu sahaya yönlendirilir. Uçak bu sahaya geldiğinde, belirli bir yüksekliğe ve hıza sahip olmalıdır. Bu şartlara bağlı olarak gerçekleştirilecek Fuel Dumpf işleminde depolardan atmosfere salınacak yakıt musluktan akan su gibi sıvı olarak değil, pülverize bir halde çıkar ve havada buharlaşır. Orta veya kısa mesafeye uçacak uçakların depolarında fazla yakıt olmadığından, tekrar dönüp inmeleri gerektiğinde Fuel Dumpf işlemi gerekmeyecektir.

Bu kadar kısa bir izahatın yukarıdaki soruların aydınlatılması için yeterli olduğunu sanıyorum.

Kaynak : Das Magazin, September 2002