Anneee 5 kuruş atsana!

Yeni TL ve Yeni Kuruşa geçiş beni çocukluğuma götürdü. Haftalıklarımız madeni paralarla verilirdi. Küçük para cüzdanlarımız vardı... Okuldan gelip derslerimizi bitirince sokağa çıkardık. Yazıkki, bir çok çocuk bu keyfi bilmiyor!

Her sokağa çıkışta annemin standart tembihi olurdu:

-         Sokaktan bir şey almanı istemiyorum. Paraya ihtiyacın olursa lütfen eve gel ve al. Aşağıdan bağırma beni utandırıyorsun.

Ben bir an önce kurtulmak için:

-         Tamam. Söz anne bir şey almayacağım ve bağırmayacağım.

Annem:

-         Biliyorsun, baban sokak ışıkları yanmadan evde olmanı istiyor.

Bu sözü de onayladıktan sonra kendimi sokağa atardım. Oyunun ortaca bir yerinde simitçi, dondurmacı, helvacı, macuncu vb geçmeye başlardı. Annem genellikle simit yememe daha az kızardı. “Taze simit, 5 kuruş. Taze simit….” diye melodik sesiyle bizi özendiren simitçiye dayanamazdım. Ve bahçeden bağırmaya başlardım:

-         Anne… Anne 5 kuruş at, simit alacağım….

Ama kısa bir süre sonra ne olduysa aynı simit 10 kuruş olmuştu! Evde ilk kez develüasyon sözünü duymuştum. Ve develüasyon bilgi yarışmasında sorulunca bilip hayli beğeni toplamıştım!!!

Sonraki yıllarda ise  “Her mahallede bir milyoner yaratma” ([1]) söylemi uzun süre gündemleri işgal ederken develüasyon ve enflasyon yaşantımızın parçası haline geldi.

Bol sıfırlı paralardan kurtulmak

Sıfır atılmasının diğer bir nedeni de nedeni ise; bol sıfırlı rakamlar, ulusal paraya olan güveni sarsmaktadır.  Bu nedenle, bugüne kadar 49 ülke paralarından sıfır atmıştır. Almanya, Brezilya, Bulgaristan, Fransa, İsrail, Çin, Finlandiya, Polonya, Romanya, Rusya, Sırbistan Karadağ, Meksika, Nikaragua, Peru, Tayvan, Uganda, Uruguay, Vietnam, Yunanistan ve Zaire parasından sıfır atan ülkelere örnek gösterilebilir.

Paradan sıfır atılması, genellikle bir istikrar programının ardından işleme koyulmaktadır. Böylelikle  enflasyon kontrol edilerek, olumlu etkiler paranın sayısal olarak güçlendirilmesiyle pekiştirilmektedir.

Sıfır atılmasının bir başka nedeni de: Teknik olarak hesapların yapılmasının zorlaşması, operasyonel güçlüklerle karşılaşılmaya başlanmasıdır. Trilyonlar, katrilyonlar…. Peki katrilyondan sonra ne geliyor??? ( [2]) 

Ülkemizin hatta kurumumuzun bütçe rakamlarını kavrayamaz hale gelmiştik. Bu nedenle de, fiyatları, maliyetleri yabancı paralarla, özellikle ABD Dolarıyla  ifade eder olmuştuk.

Ekonomik dengeler

Yeni Türk Lirası'nın ekonominin genel dengelerini/makro parametreleri etkilemeyeceği düşünülmektedir. Esasen; faizlerin genel düzeyi, kurlar ve kamu borçlarının ödenmesi uygulanan istikrar programı ile yakından ilgilidir. Programdan ödün verilmediği takdirde döviz kurları veya faizler üzerinde, bir etkisinin olması beklenmemektedir.

TL ve YTL kâğıt ve madeni paralar 01.01.2005 tarihinden itibaren 1 yıl süreyle birlikte tedavül edecek, 01.01.2006'dan itibaren yalnızca YTL tedavül edeceğinden kötü niyetli kişilere karşı uyanık olmak gerekmektedir. Bunun için banka kartlarının ([3]) kullanımı önerilmektedir.

Yeni paraları kullanmaya alışırken,  kartla  alışveriş artarken, para giriş/çıkışlarının kontrolünü yapmak kolaylaşacak ve faturalı alışverişi zorunlu kılacağından dengelere katkısı da olacaktır.

Sıfırlar ve paramızın adı

4 sıfır at kuruş olsun. 6 sıfır at lira olsun

Yeni Türk Lirası kâğıt ve madeni paraların kupürleri aşağıdaki şekilde üretilmiştir.

YTL kâğıt paralar : 1 YTL,  5 YTL, 10 YTL, 20 YTL, 50 YTL ve 100 YTL,

Madeni Paralar: 1 YKr, 5 YKr, 10 YKr, 25 YKr, 50 YKr ve 1 Yeni Lira'dan oluşacaktır.

Kâğıt paralar, eski kâğıt paralarımızla aynı görüntüde tasarlanmışlar. Sadece boyları biraz daha kısa ve seri numaraları banknotların arka yüzünde yer alıyor.

Kâğıt paralarımızın ön yüzünde Atamız var, arka yüzlerinde de eskisi gibi:

1 YTL’de Atatürk Barajı, 5 YTL’de Anıtkabir, 10 YTL’de Piri Reis’in dünya haritası, 20 YTL Efes Antik kenti var. Hayatımıza yeni girecek olan 50.000.000 TL yerine geçecek 50 YTL’nin arka yüzünde Kapadokya tasarımı, 100.000.000 TL yerine geçecek 100 YTL’nin arka yüzünde ise İshakpaşa Sarayının görüntüsü bulunuyor.

Bundan sonra paramızın adı süresiz olarak YTL olmayacak! Kesin tarih belirlenmemekle birlikte para operasyonun ikinci aşamasında, paradaki Yeni Türk Lirası ifadesinin yerini tekrar "Türk Lirası" alacaktır.

Belge / değerli kağıt / evrak düzenlenmeleri

Üzerinde para biriminin yer aldığı her türlü belge / değerli kağıt / evrak istisnasız olarak 01.01.2005 tarihinden itibaren YTL üzerinden düzenlenecektir. Vergiler, harçlar, elektrik, su, gaz, telefon faturaları vb. artık YTL olarak karşımıza çıkacaktır.

01.01.2005-31.12.2005 tarihleri arasında, “Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 12'nci maddesi” çerçevesinde tüm etiket ve tarife listelerinde, fiyatlar, TL ve YTL üzerinden ayrı ayrı gösterilecektir. Dolayısıyla bankalardaki masraf komisyon listelerinde de aynı uygulama yapılacaktır.

Öte yandan 01.01.2005'ten önce Türk Lirası olarak düzenlenen sözleşme ve diğer belgelerin Yeni Türk Lirası'na geçildikten sonra yenilenmesine gerek bulunmamaktadır. Bu belgelerde yer alan Türk Lirası veya Lira olan para birimi, Yeni Türk Lirasına dönüştürülerek aynen geçerli sayılacaktır.

Çevirme ve yuvarlama

Yeni Türk Lirası cinsinden yapılan işlemlerde yarım Yeni Kuruş üzeri değerler 1 YKr'a tamamlanacak; yarım Yeni Kuruş ve altındaki değerler ise sıfıra indirilecektir.

Örnek 1:           15.000 TL = 1 YKr

                        15.002 TL = 2 YKr

 Örnek 2:          428.375.000 TL = 428,37 YTL

428.375.001 TL = 428,38 YTL

Elimizde bulunan Türk Lirası kâğıt ve madeni paralar Yeni Türk Lirası kâğıt ve madeni paralarla birlikte 31.12.2005 tarihine kadar tedavülde kalacaktır. 01.01.2005'ten 31.12.2005 tarihine kadar dolaşımda resmi olarak iki para birimi bulunacaktır.

Bu süreç içinde bankalardan TL'lerin YTL ile değişimi yapılabilecektir. Eski paralarımız 01.01.2006 tarihinden itibaren tedavülden kaldırılacak ancak, bu tarihten itibaren 10 yıl boyunca ([4]) sadece Merkez Bankası  tarafından değiştirilecektir ([5]).

Bankalardaki tüm TL hesaplarımız; 01.01.2005 tarihinden itibaren, Yeni Türk Lirası'na otomatik olarak dönüştürülmüş olacaktır.

Kurlar ve çeklerle ilgili durum

DVZ/TL değişim kurlarında, YTL'ye geçişle birlikte, para birimine göre virgülden sonra 4 veya 5 hane dikkate alınacaktır. Örneğin; 1 € = 1.8650, 1 USD=1.4546 YTL gibi

01.01.2005 tarihinden itibaren üzerinde Yeni Türk Lirası yazan çek karneleri kullanılacaktır.

01.01.2005 tarihinden önce TL olarak düzenlenmiş, vadesi ise bu tarihten sonraya sarkan senetlerin bedeli, vadesinde (01.01.2005 tarihinden sonra) Yeni Türk Lirası'na dönüştürülerek ödenecektir.

Son söz:

Uzmanlar atılan sıfırlarla küçülen paraların psikolojik etkilerini tartışa dursunlar, bence bizler gibi az paralarla yaşantısını sürdürenler çok çabuk uyum sağlayacak, ama büyük paraları olanlar beklide kendilerini fakirleşmiş hissedecekler… Örneğin 750.000.000.000 TL’si (750 milyar) olanların sahip oldukları para artık 750.000 YTL’dir.

Öte yandan bir dolu madeni paramız olacağından “para cüzdanları” yeniden moda olacak.

Aslında yeni paralara alışmak son derece kolay olacak. Biz eski nesil bu değerleri yaşamıştık, yeni nesil ise zaten cin gibi….

GELİN HIZLICA BİR TEST YAPALIM:

1)      Hangi Paranın Arka Yüzünde “İshakpaşa Sarayı” yer almakta?

a)      100 YTL

b)      20YTL

c)      50YTL

2)      20 YTL’nin arka yüzünde ne resmi var?

a)      Anıtkabir

b)      Efes Antik Kenti

c)      Kapadokya

3)      Paramızdan kaç sıfır atılıyor?

a)      6 sıfır

b)      4 sıfır

c)      3 sıfır

4)      1.000.000 TL Kaç YTL olacaktır?

a)      10 YTL

b)      1 YTL

c)      100 YTL

5)      YTL'ye geçtikten sonra hangi değerler dikkate alınmayacak ?

a)      Yarım Yeni Kuruşun altındaki değerler

b)      1 Yeni Kuruş ve altındaki değerler

c)      1 YTL ve altındaki değerler

6)      3, 004, 999 (Üç milyon dört bin dokuz yüz doksan dokuz) Türk Lirası, kaç Yeni Türk Lirası'dır?

a)      3 YTL

b)      3,5 YTL

c)      3005 YTL

7)      En büyük kâğıt YTL  hangisidir?

a)      50 YTL

b)      1000 YTL

c)      100 YTL

8)      En küçük madeni paramız hangisi oluyor?

a)      1 Yeni lira

b)      5 Ykr

c)      1 YKR

9)      Hem kâğıt hem de madeni para olarak kullanacağımız para hangisidir?

a)      5 YTL ve 5 Yeni Lira

b)      1 YTL ve 1 Yeni Lira

c)      50 YTL ve 50 YKr

10)  Son ödeme tarihi 1 Ocak 2005'ten sonra olan elektrik, su, telefon vb. faturalarını hangi para birimi üzerinden ödeyeceğiz?

a)      TL olarak

b)      YTL olarak

c)      Hem YTL hem TL olarak

11)  Eski kâğıt ve madeni paralar ne zamana kadar geçerli?

a)      10 yıl

b)      1 Ocak 2006 tarihine kadar

c)      1 Ocak 2007 tarihine kadar

 Yanıtlar:

1.a    2.b   3.a    4.b     5.a      6.a     7.c    8.c     9.b    10.c       11. b