Korozyonla MücadeleNerede ve ne zaman olacağını bilemezsiniz fakat er yada geç korozyonla mücadele ettiğiniz bir savaşa girmeniz gerekecektir. Makalede kazanmanıza yardımcı olacak birkaç ipucu ve araç bulabilirsiniz.

Uçaklarda korozyonla mücadele milyonlarca dolarlık bir problemdir ve her yıl maliyetleri artmaktadır. En önemli problemlerden biri korozyonun birçok farklı formda ortaya çıkabilmesidir. Konsantre hücre korozyonu ve çatlak korozyonu uçaklarda yaygın olarak bulunan türlerdir. Korozyon oluşumu; suyun iki geçirgen olmayan yüzey arasında tutulduğunda, gevşek boya tabakası altında, kimyasal olarak yapıştırılmış fakat tabaka ayrılması görülen bölgelerde yada uygun şekilde korunamamış diğer bölgelerde sık rastlanan bir durumdur. Şekillerde görüldüğü gibi anlatılan durumlar kolaylıkla karıncalanma yada tabakalaşma korozyonuna yol açabilir. Metal, alaşımına, imalat şekline ve sertlik derecesine bağlı olarak saldırılara maruz kalır.

Korozyon, en azından bizim ilgilendiğimiz kadarı, basitçe bazı ana metallerin çevre şartları (hava ve su) altında kimyevi reaksiyonlara girmesi sonucu oluşan elektromekanik bozulmalar olarak açıklanabilir. Bütün bunlarla beraber reaksiyona giren metallerden bir çoğu magnezyum ve alüminyum gibi uçak yapısında çok sık kullanılan ve kolaylıkla aşınabilen metallerdir. (Korozyon hakkında ve korozyona nelerin sebep olduğuna dair daha fazla bilgi için “Korozyon Doktorları” internet sayfasını ziyaret edin www.corrosion-doctors.org yada FAA tavsiye genelgesini AC 43-3 “Uçaklar için Korozyon Kontrolü” inceleyin )

Mantık sınırları dahilinde kabul edilen ve su buharıyla metal formlarının temasını durduran en iyi yöntem malzemenin boya gibi su geçirmez bir ayırıcı ile kaplanmasıdır. Bu yöntem iyi bir çalışma performansı göstermektedir. Ta ki gövde yapısı kaçınılmaz bir şekilde titreşime, basınca ve yüksek ısı değerlerine maruz kalıp metallerde hareketlenme ve sürtünmeler oluşmasına ve bunlarda koruyucu kaplama tabakasının atılmasına yol açıncaya kadar. Bir kez daha metalle su buharı karşı karşıya gelir ve bahisler kapanır...!!!

Corrosion Technologies başkanı Jim Van Gilder “Korozyonu tamamen önlemenin hiçbir yolu yok diyor” diyor. “Uçak gövde yapısında hâlâ birçok farklı metal var. Doğrusu bir çok uzman uçağın imal edildiği dakikalarda korozyonun da başladığı inancında. Böylece  boya yada zinkromat gibi ayırıcı kaplamaların niye bu kadar çok önemli olduğunu göstermektedir. Fakat bir kez korozyon lap joint noktasında veya perçin ve vida çevreleri de meydana çıkarsa teknisyenlerin korozyon kontrol programında aktif  olarak çalışmalı ve su buharının hasar görmüş bölgelerden uzaklaştırılmasını, bölgenin korunmasını sağlamalıdır.”

Bu makalenin amacı korozyon önleme ve kontrol (CPC: Corrosion Prevention and Control) amacıyla üretilen ürünlere dikkatinizi çekmek ve devam eden mücadele amacı temelinde kullanılan ürünleri tanıtmak. Büyük uçak gövde imalâtçıları kendi CPC prosedürlerine sahipler ve diğer uygun olan ürünleri önerilmektedirler. Uçağın teslimatı tamamlandığı andan itibaren korozyonun etkilerini minimize etmek bizim görevimiz haline gelir. Uygun korozyon engelliyici bileşenler (CIC: corrosion inhibiting compounds ) su buharını metallerden uzaklaştırmak için en etkili silahlardır.

Üç temel tip CIC içinden kısa güçlendiriciler ile başlayalım:

Ayırıcı kaplama tamamlayıcılar
Ayırıcı kaplamalar tamamen  isminden anlatılmak isteneni yapmaktadır. Öncelikle metali kuruturlar, su buharına karşı  geçişsiz bir engel oluştururlar. Çoğu ayırıcı tamamlayıcılar geçici olmayan bir özelliğe sahiptir. Bu  ise ürünün bir silinmeyle yüzeyden kolaylıkla uzaklaştırılamayacağı manasına gelir. Olumsuz tarafı ise ürünün sökülmesinin zor olması ve ağırlığının fazla olmasıdır. Fazla ağırlık oluşturmasından dolayı yapı içindeki çok çeşitli uygulamalar uçak gövde yapısına önemli ağırlık yüklenmesine neden olmaktadır. Ürünlerin yeni jenerasyonları ise yarı saydam özelliğe sahiptir. Böylelikle malzeme kaldırılmadan altındaki metal kolaylıkla incelenebilmektedir.

Yarı sert balmumu kaplama
Günümüz yarı sert balmumu kaplamaları eski nesil mamullerden her bakımdan daha üstündür. Hafifler, kolaylıkla uygulanabilirler, daha kullanışlılar, çevreye dostlar ve daha iyi engellemeyle korozyon korunması sunmaktadır. Bu ürünler muhtemelen en geniş kullanım alanına sahip CIC kategorisi ürünleridir.

LPS labratuvarları teknik yöneticisi Ed Williams “Bizim LPS-3 ürünümüz bu çeşit bir ürün ve ürünün esnekliği büyük bir kar. Çünkü bu ürün boya yada sert yüzeyli kaplamalar gibi değildir, sürekli yumuşak ve esnek kalabilme özelliğine sahiptir. Mamulde sıcaklık değişimi yada titreşimden dolayı çatlaklar oluşursa ‘kendi kendini iyileştirip’ metali su buharından koruma görevine en iyi bir şekilde devam eder” diyor.

Sıvı ince film kaplama
Sıvı ince film tabaka bileşim çeşitleri uçak gövdesinden korozyon etkisini uzaklaştırmak amacıyla kullanılan yüksek dereceli yağlar temel alınarak geliştirilmiş bir üründür. Mikroskobik boşluklara, çatlaklara ve yarıklara kolaylıkla nüfuz edebilmektedir. Bileşimin asla tam olarak kurumamasından dolayı ilk kullanıma başladığı andan aktif ömrü boyunca su buharını uzaklaştırmada sürekli aktif olarak kalmaktadır. FTFC (Fluid thin film type compounds ) saydam bir şekilde uçak gövdesi içine doldurulur ve hiçbir katı yada macunsu tabaka içermezler. Bu ürünün kullanımı fazla mesaiyi ortadan kaldırır ve hiçbir fiziksel artık bırakmaz. Bu yüzden uygulanma aralığı iki yada üç yıla kadar çıkmıştır.

Tüm bunların arasında hiç biri mükemmel çözüm görülmemektedir. Herhangi bir CIC uygulamasında avantajlar ve devamında gelen dezavantajlar mevcuttur. Herhangi bir önleme durumunda düello ilan etmek için uygun ürünler gözden geçirilmeli ve gövde OEM lerinin tavsiyelerinde ne yazdığı okunduktan sonra istikrarlı bir korozyon izleme programı izlenmelidir.

Üreticilerin yeterli standart belirleyememesi sebebiyle özel yada havayolu uçaklarında çalışan teknisyenler hangi ürünün hangi uçakta kullanılacağını saptamak için kendi çalışmaların ve planlamalarını yapmak durumunda kalmışlardır. Fakat herhangi bir CIC seçilip onaylanmadan önce teknisyenin son derece proaktif bir şekilde korozyonla savaşa devam etmesi gerekir. Corrosion Technolagies satış yardımcısı Bill Gamble’ın bu konudaki görüşleri ise şöyle: “ Teknisyen yada uçak sahibi boya kabarması gördüğünde bunun ‘kötü bir boyama’ dan daha öte bir durum olduğunu düşünmelidir. Korozyonun oluşumunu ihbar eden belirtilerini tanımayı öğrenmek herhangi bir programın başarılı olmasının temelini oluşturur. Bir kere korozyonu bulduğunuz zaman, çok hafif bir korozyon olsa bile, CIC ürünleriyle gereği gibi müdahale edilirse bu işlemlerin korozif süreci yarıda kesmesi mümkün olabilecektir.”

CIC mamul üreticileri korozyon kontrolünde efektif yöntemler önerdiği için yeni prosedürler devam eden bir gelişme içerisine girmiştir. Williams’ın söyledikleri ise ilginç: “ Yaklaşık iki buçuk yıl önce UPS ( United Parcel Service) ilginç bir öneriyle birlikte bizimle bağlantıya geçti. LPS-2’yi (çok ince penetrant ürün) ana ürünü üstüne bizim Procyon sert ayırıcı  kaplamayı da üzerine uygulayıp uygulamadığımızı bilmek istediler. Tabii ki bunu o zamana kadar denememiştik. Fakat bazı deneylerden sonra bu yöntemin gerçekten korozyonla savaşmak için etkili bir yöntem olduğunu bulduk. Aslında UPS bu yöntemin Dauglas uçakları uçuşlarındaki uygulaması için yazılı bir mühendislik düzenlemesi kullanmakta.”

“Bu özellik ilginç çünkü bu tip iki basamaklı yöntemler gerçekte Boeing’in yıllar önce kullandığı bir yöntem. İmalat sırasında zaman kazanmak için tek basamaklı bir işlemi değiştirmişler. Buna rağmen UPS yeterli OEM prosedürünü sağlayamamış ve kendine özgü alternatifler keşfetmeye karar vermişler uygulama boyunca seçici davranmışlardır. Mühendislik düzenlemeleri şunu göstermiş ki iki basamaklı bir işlem sadece en kötü korozyon örneklerinin bulunabileceği zemin seviyesinde etkili olmaktadır.”

Bu yöntem de kanıtlamıştır ki etkili bir korozyon kontrolü imalat ve devam etmekte olan bakım faaliyetleri için kullanılabilir. Williams şöyle devametmekte: “Meksika körfezinde helikopter operatörü büyük bir müşterimiz var ve onların metodu bizim sert kaplama ürünümüzü 20-mils’in biraz daha üzerinde bir kalınlikta uygulamaktalar. Spatula ile konmuşa benziyor. Çoğu zaman OEM’lerin uyguladığı herhangi bir kaplamadan daha ince. Fakat bu müşteri bulabileceğiniz en korozif çevre şartlarından birinde istisnai bir korozyon korunması ile başarılı olmaktadır. Tüketicilerin talebi ve tecrübesi korozyon kontrol ürünleri imalatçılarından her koşul altında çalışacak bir mamul üretmeleridir. Her şeyden sonra tecrübe en büyük öğretmen. UPS tecrübesinden öğrendiklerimizi alıp şimdi de korozyon kontrolü konusunda Lockhead C-130 uçuşlarındaki çalışmalarda da kullanılıyor.”

“Seçtiğimiz hazır bazı korozyonlu gövde alanları var; tekerlek yuvası gibi. İnce penetrant ürünü uygulayıp hemen ardından Procyon uyguluyoruz. Zaman bize doğru bir şeyler yapıp yapmadığımızı gösterecek.”

Diğer endüstri uzmanları gibi William’da korozyon kontrol ürünlerinin geleceğini ve uygulamalarının farklı fakat uygun karışımların ortaya koyulmasında yattığında hemfikir. Gelecek belki de en iyi ve en pratik çözümün illede OEM’ler tarafından değil fakat uçak bakımında sonuçtan sorumlu kişiler için uygun olan çözüm olduğunuda gösterecek.