Önemli havayollarının, 2002 yılı içindeki filo yapıları, taşıdıkları yolcu sayıları ve finansal tablolarına göre ilk 25 havayolu açıklandı. (*)

Verilere göre 2002 yılında en iyi; operasyon geliri, operasyon kârı ve net kâr elde eden havayolu Lufthansa oldu. 94.144.000 yolcusu ve 806 uçağı ile, en çok yolcu taşıyan ve en geniş filolu havayolu ise American Airlines. En fazla kargo taşıyan havayolu ise Fedex. Yazık ki, Türk Hava Yolları (THY) dünyanın ilk 25 havayolu listesinde yer alamadı. Tablo.1’de Havayollarının karşılaştırmaya esas olan geçen yıl taşıdığı yolcu sayısı, filosundaki uçak adedi, yükleme faktörü, operasyon geliri, operasyon gideri, operasyon kârı/zararı ve net kâr/zararları yer almaktadır.

Bu karşılaştırmalara göre Lufthansa (LH), Air France (AF), Hollanda Kraliyet Hava Yolları (KLM), British Airways (BA), Alitalia (AZ), Delta, Swiss (SR) havayollarının 2002 ve 2003 yılı ile ilgili yorumları aşağıda kısaca sunulmaktadır.

LUFTHANSA’da (LH) neler oldu?

Lufthansa Grup, 2001 yılında 633 milyon € zarardan sonra, 2002 yılında 717 milyon € net kâr yapmıştı.

Genel Müdür değişti ve yeni genel müdür, bu sonbaharda, filoya yeni katılan A340-600 tipi uçaklarında,  “yeni business sınıfını” tanıtacaklarını açıkladı. Ayrıca hazırlanan kapsamlı bir “müşteri hizmetleri programı” için de 30 milyon € yatırım yaptıklarını, programın gelecek yaz uygulanacağını da söyledi.

Mayıs ayında uzun uçuşlarda, yolcularına “internet” kullandıran ilk havayolu LH’dı. Haziran sonunda ise Münih havaalanında Lufthansa/Star Alliance terminali açıldı.

Ayrıca, 2004’ün sonuna kadar sendika ile yapılan anlaşmayla 3 aşamalı ve kâr paylaşımını da içeren ücret artışı karara bağlandı. Anlaşma kritik zamanlarda esnek çalışmaya da imkan veriyor. Bu yılın ilk 3 ayını zarar eden LH, 16.000 uçucu ve yer personelinin çalışma sürelerinde kısıntıya giderek ayda 900.000 $ tasarruf etmeyi planlıyor. LH pilotları da kendi aralarında, 3 ay süreyle, 3-4 gün ücresiz tatil yapma konusunda uzlaştılar.

SARS hastalığının Asya / Pasifik iş yaşamında yarattığı erozyon nedeniyle talebin düşmesi, ardından Irak savaşından kaynaklanan ekonomik duraksamalar maliyetleri gündemde tuttu. Firma 2003 yılını operasyon zararıyla kapatacağını tahmin ediyor. Net zararın 300 milyon €’u ağacağı beklenmekte. Haziran ayında, 61 yaşında emekli olan CEO Jürgen Weber “Şartların şimdiye dek hiç bu denli ciddi olmadığını, sağlıklı bir firma olarak kalabilmek ve personel azaltma (tensikat) yoluna  gitmemek için maliyetleri düşürmek gerektiğini” ifade etmişti. LH kriz sırasında 70 uçağını uçurmamak “ground” etmek zorunda kalmıştı.

             Lufthansa Kargo: WOW kargo işbirliği (alliance) içinde, B747-200 ve MD-11’ leri ile 523 noktaya ulaşabilmekte. Irak savaşı ve ekonomik durgunluk yüzünden maliyetleri düşürmek önem kazanmış durumda.

            Lufthansa Cityline: Geçen yıl 6,2 milyondan fazla yolcu taşıyan havayolu,  Fairchild Dornier’in ilk müşterisi idi. Fakat firma iflas edince Embrader ve Bombardier ile filonun  genişlemesi söz konusu. Halen CRJ ve Avro RJ85 uçurmakta.

             AIR FRANCE (AF):

            En fazla yolcu taşımada ve filo büyüklüğünde 9. operasyon gelirinde 6., net kârlılıkta 12. havayolu oldu.  AEA verilerine göre, Avrupalı taşıyıcılar arasındaki ücretli yolcu kilometre getirisi  (RPK: revenue passenger kilometer) pazar payı %0.7 artmıştır. Ancak AF bu büyümeyi aynı oranda kârlılığa dönüştüremedi. Ancak, ekonomik durgunluk, SARS ve savaş şartlarında rağmen, 31 Mart itibariyle 120 milyon € net kâr açıkladı. Mayıs 2003’de ise Concord uçuşlarını durdurduğu halde operasyon kârı 162 milyon €’ya yükseldi. Sendika ile personelin ve pilotların ücretleriyle ilgili uzlaşma sağlandı.

Özelleştirme yeniden gündemde. Devlet %54 olan hissesini %20’ye düşürmeyi planlıyor. %20’sinin çalışanlara satılması öngörülüyor.

            2002 sonlarında, jeopolitik ve ekonomik sorunlar nedeniyle acil tasarruf paketi uygulamasına gidilerek; kiralamalar dondurulmuş, 8 uçağın teslimatı 1 yıl ertelenmişdi. Bu nedenle, yaz tarifesinde sadece %1.8 kapasite artışı sağlanabildi.

            Avrupalı havayollarının işbirliği olan “SkyTeam” deki bağları güçlendirirken Alitalia ile karşılıklı %2’lik hisse alımına giderek uzun dönemli birlikteliğe yöneldiler.  

             KLM:

            Operasyon gelirinde 13.,taşıdığı yolcu sayısıyla 22. havayolu.

            31.Mart itibariyle 416 milyon € net zarar ederken, henüz hiçbir alliance’a da giremediler. Haziran ayında SkyTeam’e katılmaya karar verdiler. Genel Müdürleri (CEO) Leo van Wijk defalarca Avrupalı havayollarını dayanışmaya çağırdı.

            KLM, birim maliyetleri %10 düşürmeyi hedefledi. Mart.2005’e kadar 650 milyon € tasarruf etmeyi planlıyor. Filo yenileme programı çerçevesinde; 6 Airbus’ın siparişi verilirken 18 adet için de satın alma kararı veriliyor ve Okyanus aşırı uçuşlar için B747-300 ve MD11’lerinin yerine 10 adet B777-200 ve  3 adet 747-400 kargo uçağı alıyor. Kargo uçaklarının 2’sini baharda teslim almışlar, üçüncü kargo uçağını ise 2004 başlarında teslim alacaklar.

            Bir yıldır sözleşmeli çalışan 1000 personelinin sözleşmelerini ise yenilemediler. Sendika ile yaptıkları anlaşma ile %2.5’luk ücret artışını ertelediler ve 30.000 çalışanın %10’unu işten çıkarma konusunda anlaştılar.

            Ocak 2003 sonunda, sahibi olduğu, düşük ücretli, “buzz” havayollarını Rynair’e satma kararı aldı. Haziran da maliyetleri %10 indirdikler. Avrupa içindeki uçuşlar için geliştirdikleri yenilenmiş bir ürün de sundular. Continental havayolları ile code-share([1]) anlaşmalarını 2010 yılına kadar uzattılar.

            BRITISH AIRWAYS (BA):

            Operasyon gelirinde 8., operasyon kârında 4., net kârı ile 11., taşıdığı yolcu sayısı ile 11., 237 uçaklı filosuyla 10. havayolu.

            1987 yılında özelleştirilen BA, 2002 yılının en çok operasyon kârı yapan havayolu. Bir önceki yılın zararı 129 milyon £ iken, 85 milyon £ (136 milyon $) net kâra çevirdi. Concord uçuşlarının durdurulması, savaş ve SARS hastalığına rağmen hedefleri tutturmada personelin önemli bir desteği oldu. Yeniden  yapılanma çalışmalarına göre 13.000 kişinin işini kaybetmesi söz konusu (Eylul.2003). Böylelikle, 650 milyon £ 2004 Mart sonuna kadar tasarruf öngörülüyor. Online satış ve rezervasyonları artırmak da ayrıca önemli bir hedefleri. Düşük ücretle uçan havayollarının rekabeti yüzünden Avrupa hatlarındaki zararları da böylelikle azaltacaklar. Grubun, 31 Mart 2003’de 330 olan uçak sayısı 30 eksiliyor. 11 adet A320 ve ERJ-145 teslimatı yapılacak.

            Ayrıca Quantas’daki hissesini de %21.4’den %18.9’a indirecek.

            Pilot ücretleri ile ilgili iki yıllık uygulama da Ocak’ da başlayacak. Finnair ve Iberia ile code sharing, SN Brussels Airlines ile de ticari işbirliklerine girilecek.

            Alitalia:

            En çok operasyon geliri elde eden 21. taşıdığı yolcu sayısıyla 18. havayolu.

Sözleşmesi 3 yıl daha yenilenen CEO Francesco Mengozzi, havayollarının uzun süre hayatta kalabilmeleri için, Avrupalı havayollarının entegrasyonunu,  konsolidasyona gitmesini, maliyetleri düşürme ve gelir elde etme sinerjisini birlikte oluşturmalarını öngörüyor. Özelleştirmenin kaçınılmazlığını, hisselerin %62’sinin hazine kontrolunda olduğunu ve yıl sonunda satılacağını umduğunu açıkladı. 2003’ün ilk çeyreğinde geçen yılın iki katı  (103 milyon €’dan 198 milyon €’ya) zarar açıklandı. Pek çok ödemenin birikmesi nedeniyle 2003’ü de parlak görmüyorlar. AF ile %2’ lik karşılıklı birbirlerini hisselerini aldılar.

            2002-2003 programına göre filosunu küçültecek, 2002’de filosuna katılan 4 adet B777 ve B747’ler ve MD11’lerin bir kısmını filodan çıkararak yeni  ile düzenlemeye gidiyor. Kısa ve orta mesafede uçan filoyu büyüterek bölgesel uçuşlara ağırlık verilecek.

Bölgesel operasyonlarını da destekleyerek, yan uruluşu olan Alitali Express filosunu genişletiyor. Alitalia Express’in yıl sonunda, 14 ERJ-145, 6 Embrader 170 ve 10 ATR 72 uçağı olacak.

DELTA:

En çok yolcu taşıyan 2. büyük, 548 uçağıyla 3., operasyon gelirinde 7. havayolu.

            2002 yılı 2001 yılı zararından biraz daha fazla. 2001’de 1.22 milyar $ olan zarar 2002’de 1.27 milyar $ olarak gerçekleşti. 2005 sonuna kadar maliyetleri %15 düşürmeyi hedeflemişler. 2003 için planlanan tasarruf 250 milyon $. Bu tasarrufun arkasında geçen yıldan bu yana işini kaybeden 7-8.000 kişi var. 11.Eylül.2001’den sonra ise yaklaşık 21.000 kişi Delta’dan ayrılmak zorunda kaldı.  Bu da, toplam çalışan sayısının %21’ine karşılık geliyor. Özellikle güvenlikten kaynaklanan (security) harcamaların artması nedeniyle hükümetten alınan yardım ve vergi iadeleri ile nakit akışında rahatladı.

SARS ve Irak savaşı nedeniyle birçok iç ve dış hat uçuşunu iptal etti. Haziran ayından itibaren de tarifesine iptal ettiği hatların bir kısmını yeniden açtı.

            Hükümetten vergi yükünü azaltması, güvenlik maliyetlerini üslenmesini, hatta iş çıkarılanlara verilen tazminatların da üstlenilmesini isteyen öneriler yaptılar. Tepkiyle karşılandılar, ama 390 milyon$ nakit desteği sağladılar.

           SWİSS:

            134 uçağı ile en büyük filoya sahip olan 25.havayolu.

            Swissair’in küllerinden doğan bir havayolu oldukça zorluklarla karşı karşıya. Zararın artması endişesi taşıyorlar.  

            Yeni bir “indirimli ürünü” Nisan ayında uçuşa sundular. “Song” (şarkı) adını verdikleri, tek sınıflı, asgari personelle uçurulan B757’lerle bir düzenleme yaptılar. Aynı zamanda 727 ‘leri filodan çıkardılar. SkyTeam üyesi olan Çek Havayolları ile code-share yaptılar.

Tablo.1 Havayollarının Karşılaştırma Değerleri

Tablo.2’de ise yolcu başına birim gelir, uçak başına taşınan ortalama yolcu sayısı, uçak başına elde edilen ortalama gelir ve uçak başına günlük ortalama gelir değerleri yer almaktadır. Görüldüğü üzere LH 410.82 $’lık yolcu başına en yüksek geliri elde ederken, THY 132.90 $’lık gelirle aşağı sıralarda kalmıştır. Singapur havayolları ise yolcu başına ortalama 395 $ gelir sağlamıştır. Ancak, THY’nın 64.000.000$ olan net kârının, 50.000$ olan operasyon kârından yüksek olması, THY’nın finansal vb. gelirlerini artırmakta başarılı olduğunu gösteriyor. Lufthansa’nın ise net kârının, operasyon kârından düşük olması, finansal sıkıntılarını yansıtıyor.

Tablo.2. Uçak/Yolcu/Gelir oranları

Sonuç; sadece maliyetleri düşürmek yetmiyor, birim geliri yükseltmek, nakit akışını sağlamak, finans tablolarını dinamik bir şekilde takip edip önlem almak başarıyı belirliyor.