Boeing,teknik bakım üniteleri ile işletmeciler için muhtemel hatalar ve bu hataların etkilerini azaltmak için bir dizi yöntemler geliştirdi.

Havacılık endüstrisi uzmanları,çok motorlu uçaklarda teknik bakımdan kaynaklanan arızaları en aza indirmek için ; alanında uzmanlaşmış teknisyen,işletmeci ve planlama departmanları ile bir araya geldiler.Ancak motorlarındaki hataların devam etmesi üzerine  Boeing,teknik bakım üniteleri ile işletmeciler için yapılması muhtemel hatalar ve bu hataların etkilerini azaltmak için bir dizi yöntemler geliştirmişdi.

Uçak motorlarının bakımının aynı kişi yada grup tarafından yapılması,potansiyel bir hatayı oluştururken,motor çekişinde olası bir güç kaybına neden olur.Boeing uzun bir süredir operatörlerin uçak motorlarını programlı bakımdan geçirdiklerini açıklamışdı.Boeing çok motorlu uçağın teknik bakımının bir olayın ardından hızlı bir şekilde sağlanamayacağından farklı teknisyenlerin her motor üzerinde ayrı ayrı dikkatli bir inceleme sürdürmesi gerektiğini vurguladı.Bu incelemede;çok fazla gerekli olmayan yeni bir kontrol veya sistemlerin çalışmasını inceleme fırsatı sağlayacak.

Motor ile ilgili olan problemleri yada çift motor bakım hatasından kaynaklanan thrust-ileri çekme hareketindeki güç kaybını engellemek,aşağıdaki maddeleri inceleyerek mümkün olacaktır.

1- Çok motorlu uçaklarda teknik bakım hata örnekleri.

2- Hataların nedenleri.

3- Çok motorlularda bakım hatalarını engelleme yöntemleri.

ÇOK MOTORLU UÇAKLARIN TEKNİK BAKIM HATA ÖRNEKLERİ

Motorla ilgili olan bir çok problemin çok motorlu uçakların bakımdan geçtikten sonra meydana geldiği bildirilmiştir. Aşağıdaki örnekler problemlerin çeşitleri hakkında sizleri bilgi sahibi yapacaktır.Her örnekte; uçağın uçuş esnasında en az tek motoru susmuş veya birden çok motorda problem yaşanmıştır.

·        Bahamalar’da Nassau’ya  inmek üzere alçalışa giden bir L 2022’in iki numaralı motorunun yakıt basıncını kaybetmesi üzerine ekip motoru susturmuş.Florida Miami’ye divert etmiştir.Miami’ye giderken 1 numaralı ve 3 numaralı motor da susmuş,ancak okyanusun 3800 ft üzerinde ekip 2 numaralı motoru çalıştırmayı başarmıştır.Motordaki ana chip detektörlerin iyi kapanmadığı ve yağın sızmasına neden olduğu belirtilmiştir.

·        Roma’ya yaklaşan bir B-737 200’ün dört motorundan ikisi yağ sıkıntısı sebebiyle susunca,iki motorla inmek zorunda kalmıştı.Motorların yağsızlık sonucu susmasına her iki yağ filtresinin de düzgün yerleştirilmemesine neden olmuştur.

·        San Francisco’dan kalkan bir B-747-100 yeterli r/min.yeterli motorlu gücüne ulaşamadığından ekip kalkıştan vazgeçmişti.Yapılan araştırmalar,takatin throttles’ta kesildiğini gösterdi.Bu’da uçağın kalkış gücüne ulaşmasını engellemişti.

·        BA-e 146 tipinde ise; yağ seviyesindeki düşme ikazı,uçuş ekibini tek motorlarını idle’da çalışmaya zorlamıştı.Uçuş ekibi kalan motorun ileri itme gücünü thrust’ını arttırmış ve en yakın havaalanına divert etmiştir.İncelemeler dört motordan üçünün chip desteklerinin iyi şekilde kapanmamış olduğu motorlardan yağın sızma yaptığı ortaya çıkmıştı. Uçağın bakımından yeni çıkmış ve kendi havaalanına dönmekte olduğu kaydedildi.

·         Tırmanış sırasında her iki motordan da gelen düşük yağ seviyesi ikazı 737-400’ün emergency iniş yapmasına sebep olmuştu.Yapılan araştırmalar sonucunda her iki motorunda dişli kutusundaki manuel çevirme takımının eksik olduğu ve motordaki yağın sızmasına sebep olduğu belirlendi.

·        Yağın yetmemesi sebebiyle alçalma halindeki 747-100’ün 2 numaralı motoru susarken yine aynı sebepten ötürü,inişten sekiz dakika önce 3 numaralı motorsa devre dışı kalmıştı.İncelemeler , orta yağ filtresinin düzgün yerleştirmemesini neden olarak göstermişti.

HATALARIN NEDENLERİ 

Hatalar bir çok sebepten ötürü meydana gelebilir, ancak; bu sebepler nadiren kişisel dikkatsizlik yada yetersizlikten kaynaklanır.En dikkatli teknik bakım personeli bile hata yapabilir ve bir çok yanlışın ortaya çıkmasına sebep olabilir. Örneğin;

·        Taslak ve görevler veya manueller hakkında verilen bilgilerin yetersizliği

·        Bir taslak üzerinde çalışırken dışarıdan gelen müdahaleler.Bu görevin ana noktasının kaçırılmasına sebep olabilir. Örneğin; 0-ring’ler ile yağ başlıklarının karıştırılması gibi.

·        Yetersiz ışıklandırma teknisyenin az görüp hata yapmasına sebep olabilir.

·        Vardiya değişiminde diğer ekibi az bilgilendirme.

·        Uçağın dizaynındaki,karışıklık,teknisyenin işinin zorlaşmasını sağlar.

ÇOK MOTORLULARDA BAKIM HATALRINI ÖNLEMEK İÇİN STRATEJİLER

Bir dizi – motorluların bakımını ilgilendiren olayları inceledikten sonra Boeing,bu hataların yapılmaması için ana bir formül geliştirdi.Eğer mümkünse operatörler veya bakım üniteleri çok motorluların tek bakım ziyaretlerinde aynı personeli kullanmakta kaçınacak.Bu yöntemle özellikle uçuş kontrol , elektrik üretimi dağılımı ve hidrolikler gibi yedek kritik sistemlerde yetersiz bakım riski en aza indirilecek.

Bu yöntemlere uyabilmek için bazı işletmeciler , ETOPS stratejilerini değiştirdiler.

Çok motorluların teknik bakımında hataları önlemek için saptanan diğer stratejiler ise :

·        Takip eden bakım : Eğer mümkünse çoklu motorların periodik bakımını sürekli takip eden ekipler tarafından yapılmalı.

·        Teknik bakım ekibinin değiştirilmesi : Hızlı bakımlarda her motorla ayrı ayrı ilgilenilmeli.Örneğin tüm motorları ilgilendiren bir kuş sürüsünün çarpmasına karşı,ayrı bir inceleme ve onarım gerekir.Hataları en aza indirmek için farklı personel yada takımlar her motor üzerinde ayrı ayrı çalışılmalı.

·        Çok motorluların bakımlarında yöntemler geliştirme : İşletmeciler ve bakım üniteleri hataları azaltmak için aşağıdaki maddeler üzerinde durmalıdırlar :

→ Dikkatli ve detaylı araştırma gerektiren checklist’ler oluşturma.

→ Sistemler üzerinde bütünlüğü sağladığını garantileyen ve ilave kontrol isteme.

→ Bakım işleminden sonra kontrol uçuşu düzenlemek.

→ Teknisyenlerinde görüşlerine yer veren projeler üretmek.

→ Belirli bakım işlemleri için yedek parçaları içeren takım çantası sağlamak.

 Örneğin ; eğer bir motorun yağ filtresi değiştirilecekse,takım çantasının içindeki bütün parçalar kullanılarak filtre değiştirilecek,böylece kalan parçalar göre yerleştirilmeyen bölge hatırlanacaktır.

→ Uzmanlaşmış teknik bakım personeliyle çalışma: Bir havayolu işletmecisinin teknik bakım ünitesinde,hataların nasıl azaltılabileceğine ilişkin parlak fikirleri olan teknisyenler olabilir.Örneğin bir çok işletmecinin teknik ekibiyle çalışma ve fikir alışverişi,hataların azaltılmasında önemli bir rol oynar.Tıpkı Boeing’in uçuşta motor arızalarını engellemek için motor ile ilgilenen birimlerle çalışması gibi.

→ Kritik sistemler hakkında personeli eğitmek :  Uçağın bütün parçalarının önemli olmasına karşın,bazı parçalar uçuş güvenliğini etkilediğinden daha fazla bir önem teşkil eder.Her uçağın motorunun çalışması için yağı olması gerekir.Bu nedenle yağın sızıntı yapabileceği her yer ; örneğin yağ filtresi , yağ deposu kapakları , chip dedektörler ve iniş takımları kapakları kritik birer nokta olarak önem taşır.

→ Yedek parçaları üretici firmalar ve motor şirketlerinden temin etmek : Teknik bakımdan kaynaklanan arızaları en aza indirmek için Boeing’in tüm işletmeciler adına aşağıdaki arıza engelleme aletlerini geliştirmektedir.

→ Çok motorluların teknik bakım kitabı : Motor üreticileriyle birlikte yürütülen çalışmada geçmişte yapılmış olan hatalarla beraber problemli bilgilerin resimli bir açılımı ve yaşanması muhtemel sorunları önlemek için tavsiyelerde bulunur.

→ Kart çantası: Kartlar problemli bölgeler ve hataları azaltmak için kullanılacak stratejileri ele alır.

→ Çok motorlular bakım el kitabı : Hataları azaltmak ve onarılacak bölgede izlenmesi için kullanılacaktır.

→ Servis notu: Boeing Eylül 1998 tarihinde aşağıdaki servis notlarını göndermiştir.

707-SL-05-005-A. 727-SL-05-006 -A.737-SL-05-004-A. 747-SL-05-004-A. 757-SL-001-A.747-SL-05-004-A. 757-SL-004-A.767-SL-05-002-A.777-SL-001-A.

→ Boeing görev kartları ve teknik bakım planlama kaynakları:

            Amerikan Ulusal Havacılık Yönetimi (FAA) ve diğer ajanslarda işletmecilere hataları aza indirmek ve üstesinden gelmek için çeşitli kaynaklar geliştirmişlerdir.

            Örneğin; FAA ‘’Maintenance Personel Minimums Checklist’’adı altında teknik bakım personel minimumlarına ilişkin bir kontrol listesi oluşturmuştur. Bu checklist personelin görev öncesi ve sonrasını kapsar ve hataların en aza indirilmesi için çeşitli tavsiyelerde bulunur.

HATALAR TEKRARLANIYOR MU? 

İnsan kaynaklı uzmanlık gerektiren projelerde , üzerinde tartışılan bir soru da ; acaba teknisyen bir proje üzerinde çalışırken aynı hatayı ikinci,üçüncü,ve hatta dördüncü kez yineliyor mu ? Örneğin eğer bir teknisyen sağ motora yağ ekliyor ve yağ kapağını kapatmayı unutuyorsa,aynı teknisyen sol motora yağ koyduktan sonra yine sol yağ kapağını emniyetli bir şekilde kapatmayı unutuyor mu? Sonuç olarak eğer teknisyen soldaki kapağın iyi kapanmadığını hatırlayacak mı?

Boeing Commercial Airplanes teknik bakım ve insan faktörü organizasyonuna göre performans şekillendirici faktörler adı verilen faktörler (PSF) ve daha bir çok etmen bu problemin doğmasına etkin oluyor. PSF’nin dış etmenlerine ,iş yoğunluğundan ötürü dikkatin başka yere yönelmesini örnek gösterebiliriz. Benzer bir başka senaryoya göre teknisyen bir numaralı motorun yağ deposunun kapağını dahili ve harici PFS performans şekillendirici faktörler nedeniyle ( örneğin iş yoğunluğu sebebiyle dikkatin dağılması ) kapatmazsa 2 numaralı motorda da aynı hatayı yapabilir veya kapağını düzgün kapatabilir.Temel farklılık,PSF , teknisyenin zamanında karar vermesini zorluyor.Yukarıda BAE örneğinde ise her dört motora da servis verilmiş; üç motorun üzerinde yağ sızıntıları bulunmuş ancak dördüncü motorda kapak düzgün olarak yerleştirilmiş.

Teknik bakım görevinin nasıl ele alındığında bu ip uçları önem taşıyor, operatörler teknisyenlerin görevlerini yaparken verdikleri bu işaretleri değerlendirmelidir. Bu işaretler açıkça görev kartına yazılabilir veya üstü kapalı olarak ele alınabilir.