Uçuş kontrol sistemlerinde , kablolarda yapılan uygun bakım çalışmaları kabloların geçerli hizmet ömürleri için zorunludur. Boeing Yer Hizmet Temsilcilerinden birisine kontrol kablolarının durumu ve özel kontrolde klavuz ve bakım prosedürlerine ilişkin sorular soruldu. Boeing, bunların endüstri standartlarında olmasını dikkate aldığı esnada, denetlemenin uygun durumda olduğunu bildirdi. Boeing Ticari Uçak Grubunun bu teftişinde yağlama ve kontrol pratiklerinin uçuş kontrol kablolarında nasıl maksimum hizmet ömrünün elde edileceğini göstereceğiz.

Geçmişi (öncesi)
Airliner dergisi bir sayısında, bundan yıllar önce bir makalede bu konuya ayrıntılı olarak yer verdi . Bu makale yalnızca merkezi kablo dizayn ve donanım prosedürleri çevresinde değil ayrıca kabloların özel bakımlarını vurgulamıştı. Rutin yağlama ve gerilme kontrolleri sayesiyle Boeing Bakım Planlama Bilgi Dökümanlarında bu konu özel olarak tahsis edildi.

Boeing , karbon çelik ve korozyon dirençli çelik kabloların her ikisininde kapsamlı testlerini tamamladı. Bu testlerin sonucunda ve hizmetteki tecrübenin geçmişiyle , Boeing derin bir şekilde yağlama ve kontrol metodu geliştirdi.

Yağlama pratiklerice
Önce temiz ve kuru bir bezle kablolar, yabancı maddelerden arındırmak için boylu boyunca bütünüyle silinir. Aşındırıcı kimyasal solisyonlar yada solisyonla nemlendirilmiş bezlerle silinerek temizlenmez. Kablo üzerinde hasar veya sıyrık varsa yağ çözücülerle temizleme yapılması önerilmez. Çünkü aşırı kablo aşınması oluşabilir. ( tavsiye edilen yağlama pratikleri için tablo 1’e bakın).

Karbon Çelik Kablolar
Temizlemenin ardından hizmetteki kabloyu boylu boyunca bütünü tabaka oluşturacak şekilde yağla. Başka bir bezle kabloyu sil. Yani en az miktarda BMS 3-24 Aeroshell 16 ( eskiden MIL-6-25760 kullanılıyordu ) yağ ile sürekliliği sağlayacak , ince , görülebilir yağ şeridi kablo yivlerine girer. Yağ  kullanılmadan önce  solvent sıvıyla inceltilmemelidir.

BMS 3-24 yağı bu uygulamalar için seçilir. Çünkü BMS 3-24 suya , de-icing akışkanlarına ve temizleme bileşiklerine çok yüksek direnç gösterir. Bunun yanında BMS 3-24 yağı mükemmel bir korozyon koruması sağlar. Kablo ömrünü yok edecek etkileri görülmemiştir ve bu yağ bugün kullanılan bulkhead basınç seallerine uyum sağlar.

BMS 3-23 yayılan solventin hattını Boshield ve LPS-3 ten çok daha iyi kaplar. Bu korozyon yavaşlatan bileşikler kablo temizleme ve korozyon koruma prosedürlerini tanımlaması  dikkate alınmaz. BMS 3-23 bileşiğinin kullanımı imalat esnasında kabloların ayrı tellerinde   yağlayıcı özelliğini kaybedebilir. Bu yağlayıcı madde tekrar geri kazanılamaz. Bunun yanında önerilen prosedürler takip edilerek bakımı yapılmalıdır.

NOT:    Kanat içindeki ve nacelle bölgesindeki kontrol kabloları yüksek sıcaklık kaynaklarının yakınında bulunır. Yağlayıcılar yüksek oranda bozulacaktır (diğer kontrol  kablolarında) ve  sık aralıklarla yapılmalıdır.

Önerilen yağlama süreleri her uçak modeli için ayrı hazırlanmış Bakım Planlama Dökümanının C bakım aralığında gösterilir. 

Korozyon Dirençli Çelik Kablolar (CRES) 
Boeing, korozyon dirençli çelik kabloların yağlanmasını tavsiye etmiyor. Boeing Environmental testleri ( yağlandığında yapılmış) yaptı, korozyon dirençli çelik kablolar Fairleadlerdeki hızlanmış aşınmaların sebep olduğu aşındırıcı parçaları kaybetmedi. Boeing bu kabloların silinmesi için temiz ve kuru bezlerin kullanılmasını tavsiye ediyor.

Denetleme ( Kontrol )
Kontrol kablo, tipi ve yapısı 2 yöntemle tanımlanıyor. İlk yöntem strand ( kenar ) sayısı. İkinci yöntem; herbir stranddeki( kenar ) tellerin miktarı. Örneğin bir 7x7 kablosu 7 stranda sahip ve herbir strand de 7 tele sahip.

Testler gösteriyor ki; esnek kablolar farkedilmeyecek kadar, güçteki azalmalar olmaksızın benzer şekilde kırılıyor. Bir 7x7 kablosu, örneğin bir ayak boyu içerisinde 2 kırılmaya sahip olabilir ve hizmetteki sistem yüklerine dayanmayı sürdürebilir.

Teller çok sıklıkla, kablolar fairleadlerden geçerken ya da makaraların etrafında kırılır. Bu bölgeleri dikkatlice gözden geçirin (kabloların kontrol esnasında her bir strandin tam dolaşımı operasyonuyla) aşınmış kablolar  ve herhangi bir korozyon ya da pas izi gözüken kabloları değiştirin. Korozyon bir kabloyu hizmet dışı bırakabilir.

Kırık tellerin tespiti, kablonun boylu boyunca temiz bir bezle temizlenmesiyle yapılır. Kırık teller beze takılacaktır.

Kontrol Kablolarının Denetlenmesi
Aşağıdaki etkilere maruz kalıp kırılmış kabloları değiştirilir ( figür 1’e bakınız):

7x7 kontrol kabloları :

- Kabloda 12 inch boyunca 2 tel kopmuşsa

- 3 telden fazla kırık varsa ve bu kırık  bütün kablo boyunca 2 kablo terminali arasındaysa.

- 1 tel korozyon veya pas yüzünden kırılmışsa.

 7x19 kontrol kabloları :

- Kabloda 12 inch boyunca 4 tel kopmuşsa.

- 6 telden fazla kırık 2 kablo terminali arasında kablo boyunca varsa.

- 1 tel pas veya korozyon yüzünden kopmuşsa .

Kontrol Kablo Dolaşımının Denetlenmesi
Kablo kılavuzlarını ve fairleadleri aşınmış ya da kırılmış bölgeler için, doğru hizada olması için, temiz bölgeleri ( kirlilik olmayan) ve doğru şekilde birleştirilmiş bölgeleri  kontrol edilir. Kablo içinde telin dolaşması veya bükülmesini, yanlış dolaşımı gözden geçirin ve bütün dolaşım boyunca kablonun serbest hareket etmesini sağlayın. Kontrol kabloları makaralarla veya quadrant flanşları ile bütün sistem dolaşımı içinde yabancı cisimlerle temas etmemelidir.

Kablo makaralarının içinin denetlenmesi, makaralaranın içinin pürüzsüzlüğü için , keskin kenarlar ve yiv içindeki istenmeyen maddeler içindir. Herhangibir kırılmış flanş yada düzgün bir şekilde dönmeyen yatak noktalarına yada bitişik yapıya diğer hasarlar durumunda makaraları değiştirin.

Özet
Bu makalenin üstünde anahatlarıyla belirtilmiş olarak bakım pratikleri kullanarak öperatörler uzun ve güvenli kontrol kablosu hizmet ömrünü gerçekleştirmelidir. Yağlama, aşınma için kontrol , kırılmış strand malzeme ve uygulamalar ve korozyon, özel kablo bozulmaları ve gerilme kontrolleri kontrol kablo bakımında kilit elementlerdir.

Flanşlar bozulmamış ve makaralar serbest bir şekilde döndüğü süre boyunca hala hizmet verebilir.

HAKAN ŞAHİN TUNCER
A.Ü. SİVİL  H. Y. O HAV. 
ELEK.-ELEKTRONİK 4. SINIF ÖĞR.