Uçak Boyama Sistemleri ve Bakımı
Çeviri: Turgay Balcı

Uçaklar boya hangarlarından yeni yüzleriyle boyanmış olarak çıktığında çok az kişi öncelikli olarak boyanın erkenden bozulacağına inanabilir. Bazen bu erken endişeler maalesef gerçekleşir, peki niçin?

Uçağın tekrar boyama işlemini tamamlamak amacıyla rötuşlayarak boyayı tamir etmekten kaynaklanan harici boyama sisteminin bozulmasının veya zarar görmesinin bir çok nedenleri vardır. Bu durum bütün uçak imalatçıları ve aynı kumanda programlı bakım kontratı yapmış boyama ve tamir işlemi yapan teknik kuruluşlar tarafından da tecrübe edilmiştir.

Son dönemlerde Airbus Industrie, harici boya sistemleri ve bunların tamiri hakkında geniş bir inceleme başlatmıştır. Bu incelemelerin sonunda bazı ilginç durumlar ve eğilimler ortaya çıkarılmıştır. Airbus filosuna sahip operatör firmalardan %57’si bu incelemeye tepki vermiştir. İncelemenin ana amacı, boya sistemlerinin zayıf yönlerini ortaya çıkarmak ve üretimdeki uçaklar da dahil olmak üzere efektif olan bütün uçaklara doğru boyama yöntemlerini uygulamaktır.

Görünüş:

Uçak harici boyalarının genel görünüş ve parlaklığı zaman içinde atmosferik partiküllere ve uçağın uçtuğu ortama bağlı olarak bozulmakta ve ultraviyole ışınlardan da uçak boyası zarar görmektedir. Ayrıca atmosfer içinde bulunan bazı elementlerin boya reçinesi üzerinde kimyasal bazı etkileri olduğuna dair deliller vardır. Geliştirilen yeni jenerasyon boya malzemelerinin kullanımı, boya ve parlaklığı üzerinde başarılı ve uzun bir koruma sağlamaktadır. Opsiyonel olarak UV korumalı cilaların uygulanması, standart boyama işlemlerinin en başında gelmektedir. Prensip olarak bu uygulamayla boya sistemlerinin ömrünü uzatan ve UV korumalı, renk içermeyen bir reçinenin boya üzerine sürülmesi sağlanır. Bazı renklerin diğerine nazaran daha hızlı bozulmaya uğradığı bilindiği için PU (Polyurethane) tipi koruma cilalarının uygulanması da yararlı olacaktır.

Kullanımdaki harici boya sistemleri:

Kullanımdaki boya yüzeyleri üç temel etkiden zarar görür. Bunlar; boyanın soyulması, erozyona uğraması ve kimyasal etkilerdir.

Boyanın soyulması: Boyanın soyulma problemlerinin tam olarak ana nedeni bilinmemekle birlikte gövdeye yapışmasında hatalar olduğu tahmin edilmektedir. Bu hatalar kirlilik ve zayıf uygulamadan kaynaklanmaktadır. Boyanın uygulanması başlı başına bir sanattır ve kalitesi bu alanda önemli değildir. Bu sanat ayrıca uygulanma yüzeyinin hazırlanmasıyla doğru orantılıdır ve bu da ayrı bir bilimdir.

Harici boya sistemlerinin başarılı bir şekilde uygulanabilmesi sadece yazılı kurallara bağlı değildir. Bu aynı zamanda boyayı uygulayacak olan uzmanın meslek bilgisine ve profesyonel yaklaşımına da bağlıdır.

Erozyon: Boya sistemlerinde erozyon, uçağın kanat hücum kenarları, panel uçları, kanat alanı, burun ve yüksek aerodinamik yüke maruz kalan yerler gibi klasik alanlarda ortaya çıkabilir. Geçmişte boya sistemlerinde oluşacak bir kayıp genel olarak estetik bir sıkıntı olarak ortaya çıkıyordu. Fakat, bugün geleneksel alaşım, karışımlı malzemelerin çoğu kompozit materyallerle yer değiştirmektedir. Ortaya çıkacak olan boya kayıpları yapısal erozyon hasarlarına sebep olabilecektir.

Kompozit materyallerde erozyon olayı şimdilerde araştırma aşamasındadır. Konu ile ilgili mühendislik çalışmaları halen devam etmektedir. Bununla beraber tamir etmekten ziyade önleyici ve koruyucu araştırmalar hala öncelikli olarak ele alınmaktadır.

Kimyasal etkiler: The Airbus Industrie’nin kalifiye boya sistemlerinin mukavemeti kimyasal etkilere karşı test edilmektedir. Airbus, kimyasal etkilere karşı yüksek koruma kapasitesinde en kaliteli özel cila ve boyalara sahip olduğunu iddia etmektedir.

Not: Komple boya sistemlerine mukavemet testi uygulanmasına rağmen, öncelikle başlangıç noktaları olarak; çıtçıtlar, kıskaçlar, vida başları ve panel kenarları gibi boya sistemlerinin hatalarının daha hızlı ortaya çıkacağı bölgelere boyanın uygulanmasının faydası vardır. Hidrolik sıvısı kaynaklı bölgelerin tamir edilmesi kimyasal etkilerin bu bölgeleri etkilemesini geciktirecektir.

Endüstriyel Çözümler: Eylül 1993 tarihinde Airbus Industrie bütün programlar için harici boya sistemlerinin servisteki çalışmalarını ortaya çıkarmak için bir ekip kurmaya karar verdi. “QIG4” (Quality Improvement) Group for final painting) olarak adlandırılan bu grup kalite kontrolcüler, mühendisler malzemeciler, işletmeciler, üreticiler ve müşteri servislerinden oluşturuldu. Genel olarak görevleri şunlardı:

• Kullanımda ters giden durumların raporlarının tanımlanması ve bu durumlara karşı uygun ve doğru kararların alınması,

• Mevcut zararlı etkilerden harici boya sistemlerinin zarar görmemesi için son boyanın temel olarak halihazırdaki endüstriyel bilgi ve prosedürleri kullanılarak geliştirilmesi.

Tavsiyeler ve Hatırlatmalar

• Toprak esaslı kirliliklerin solventle temizlenmesine gerek yoktur, genel olarak sabun ve su ile temizleme yeterli olacaktır.

• Basit yazıları önemsemeden yanlış malzeme ile temizleme daha çok sorun çıkaracaktır.

• Kompozit parçalara boya tamiri uygulandığında ilk kaplamayı çıkarmayın. Çünkü tamirat malzemeleri boya reçinelerine zarar verebilir.

• Genel hareket tarzı olarak komple bir boyayı tamamlamak için aynı tip boya üreticisini kullanmayı tercih etmelisiniz. Ancak bu yolla kalite testi tamamlanabilir.

• Anti-statik, anti-erozyon, anti-aşınma tipi harici kaplama uygulandığında boya üreticilerinin tavsiyelerine dikkat etmelisiniz.

• Kompozit parçalarda boya erozyonu görüldüğünde hızlı bir boya tamiratı gereksiz bir yapısal tamiri önleyebilir.

• Çıkartma veya marka değişikliğinde üst katmanı poliüretan vernikle temizlemek boyayı erozyondan ve kimyasal etkilerden koruyacaktır.

Sonuç: Harici boya sistemlerinin dayanıklılığı ve başarılı etki unsurları bir mücadele içinde olmasına rağmen Airbus firması sadece bugün için değil, gelecek ve çevre kurallarına uymak içinde yeni boya formülleri geliştirmeye devam edeceğini açıkladı.

FAST/19